Porządek Mszy Świętych

Dni powszednie: 6.30 i 18.00
Dni świąteczne: 6.30, 9.00 i 18.00
Niedziele i święta nakazane: 7.00, Halickie – 8.10, 9.30, 11.00, 12.30 i 18.00.

 


Drukuj

AKTUALNY PROGRAM PIELGRZYMKI DO ZIEMI ŚWIĘTEJ I JORDANII !!!

DojlidyParafia.pl. Opublikowano w Ogłoszenia parafialne

Termin: 11-22.03.2019

Koszt: 4643 zł/os.

Cena zawiera:

Bilet lotniczy Warszawa– Tel Awiw –Warszawa, opłaty lotniskowe, bagaż podręczny do 8 kg/os., bagaż główny do 23 kg/os., transfer klimatyzowanym autokarem podczas zwiedzania, zakwaterowanie (11 rozpoczętych noclegów) w pokojach dwu- i trzyosobowych, w hotelach klasy turystycznej – zgodnie z programem wycieczki, 2 posiłki dziennie, opiekę polskojęzycznego przewodnika podczas zwiedzania, ubezpieczenie kosztów leczenia, następstw nieszczęśliwych wypadków, bagażu, składka na Turystyczny Fundusz Gwarancyjny 13 zł/os.

Cena nie zawiera:

Obligatoryjnych biletów wstępu do zwiedzanych obiektów, opłat granicznych, obligatoryjnych napiwków dla kierowców i przewodnika, kosztów realizacji programu łącznie 290 USD/os. (płatne na miejscu u przewodnika), dodatkowych posiłków, wydatków własnych, napoi do posiłków

 Uwagi:                                                                                                                                          

1.Codziennym punktem programu jest Msza Święta.

2.Program jest ramowy i  kolejność zwiedzania może ulec zmianie. 

3.W razie zmian cen biletów wstępu lub opłat granicznych kwota płatna na miejscu może ulec zmianie.

4.Możliwość wykupienia ubezpieczenia od kosztów rezygnacji +3,2% (należy zgłosić przy podpisaniu umowy).

5.Dopłata do pokoju 1 osobowego   1200 zł.

6.Przy wylotach do Izraela paszport musi być ważny minimum 6 miesięcy od daty planowanego powrotu do kraju.

 

 

 

 PIELGRZYMKA 2019

11.03.2019 WAW 15:05 TLV 19:50

22.03.2018 TLV 11:50 WAW 14:50 

Dzień 1. WARSZAWA

Zbiórka na lotnisku na dwie godziny przed wylotem. Odprawa biletowo – paszportowa i bezpośredni lot do Tel Awiwu. Przylot na lotnisko Ben Guriona.Spotkanie z przedstawicielem lokalnego kontrahenta oraz przewodnikiem. Przejazd do Tyberiady/Nazaret. Zakwaterowanie. Noclegport lotniczy

Port lotniczy Ben Guriona– największy  Izraela. Do 1975 roku nosiło nazwę jako Lod Airport, które znajduje się obok miasta Lod, w odległości 15 km na południowy wschód od Tel Awiwu i około 50 km od Jerozolimy. Lotnisko obecnie nazwane na cześć pierwszego premiera Izraela, Dawida Ben Guriona. W 2007 roku lotnisko zostało dostosowane również do obsługi samolotów typu A380.

Port lotniczy jest zarządzany przez powstałą w 1977 państwową korporację Israel Airports Authority, która zarządza wszystkimi publicznymi lotniskami i przejściami granicznymi w Izraelu. Jest to główny port lotniczy linii lotniczej El Al.

 

Dzień 2. TYBERIADA/NAZARET - TABGHA – GÓRA BŁOGOSŁAWIEŃSTW - KAFARNAUM – REJS ŁODZIĄ- YARDENIT

Śniadanie w hotelu. Rozpoczęcie dnia wizytą w kościołach w okolicy Jeziora Galilejskiego. Przejazd do Tabghi, miejsca w którym Jezus dokonał cudownego rozmnożenia pięciu bochenków chleba i dwóch ryb by nakarmić 5000 głodnych ludzi, którzy przyszli wysłuchać Jego nauk. Przejazd na Górę Błogosławieństw, miejsca gdzie Jezus wygłosił najsłynniejsze ze swoich kazań zawierające osiem błogosławieństw. Na zboczu wzgórza wznosi się ośmioboczne sanktuarium. Następnie przejazd północnym brzegiem jeziora do Kafarnaum, miasta Jezusa, gdzie według Ewangelii wygłosił On więcej kazań i uczynił więcej cudów niż gdziekolwiek indziej. Rejs drewnianą łodzią po Jeziorze Galilejskim. Lśniące szmaragdowo jezioro jest jednym z najbardziej malowniczych w Izraelu. Lustro wody znajduje się 210 m. poniżej poziomu Morza Śródziemnego. Przejazd do Yardenitu – symbolicznego miejsca chrztu Jezusa. Odnowienie chrztu przez zanurzenie w wodach Jordanu ma przypominać ten, którego Jan Chrzciciel udzielił samemu Jezusowi. Powrót do hotelu w Tyberiadzie/Nazaret, kolacja, nocleg.

 

1.Tabga

Tabga  – niewielki region położony u północnych wybrzeży Jeziora Tyberiadzkiego w Galilei, w północnym Izraelu.

Historia

Region był wspominany po raz pierwszy w I wieku p.n.e. przez żydowskiego historyka Józefa Flawiusza. Odwiedziła go w V w. hiszpańska pątniczka Egeria. W średniowieczu nazywany był Tabula Domini (łac. Stół Pański) ze względu na tradycję chrześcijańską‚ lokalizującą właśnie w tym miejscu scenę posiłku, który miał być przygotowany i spożyty przez zmartwychwstałego Jezusa. Epizod opisuje ewangelista Jan w 21 rozdziale swojej ewangelii.

 

Mk 6,30-46

DZIAŁALNOŚĆ JEZUSA W GALILEI

BLIŻSZE PRZYGOTOWANIE UCZNIÓW

Powrót Apostołów. Pierwsze rozmnożenie chleba

 Wtedy Apostołowie zebrali się u Jezusa i opowiedzieli Mu wszystko, co zdziałali i czego nauczali. 31 A On rzekł do nich: «Pójdźcie wy sami osobno na miejsce pustynne i wypocznijcie nieco!». Tak wielu bowiem przychodziło i odchodziło, że nawet na posiłek nie mieli czasu. 32Odpłynęli więc łodzią na miejsce pustynne, osobno. 33 Lecz widziano ich odpływających. Wielu zauważyło to i zbiegli się tam pieszo ze wszystkich miast, a nawet ich uprzedzili. 34 * Gdy Jezus wysiadł, ujrzał wielki tłum. Zlitował się nad nimi, byli bowiem jak owce nie mające pasterza*. I zaczął ich nauczać. 35 A gdy pora była już późna, przystąpili do Niego uczniowie i rzekli: «Miejsce jest puste, a pora już późna. 36 Odpraw ich! Niech idą do okolicznych osiedli i wsi, a kupią sobie coś do jedzenia». 37 Lecz On im odpowiedział: «Wy dajcie im jeść!» Rzekli Mu: «Mamy pójść i za dwieście denarów kupić chleba, żeby im dać jeść?» 38 On ich spytał: «Ile macie chlebów? Idźcie, zobaczcie!» Gdy się upewnili, rzekli: «Pięć i dwie ryby». 39 Wtedy polecił im wszystkim usiąść gromadami na zielonej trawie*. 40 I rozłożyli się, gromada przy gromadzie, po stu i po pięćdziesięciu. 41 A wziąwszy pięć chlebów i dwie ryby, spojrzał w niebo, odmówił błogosławieństwo, połamał chleby i dawał uczniom, by kładli przed nimi; także dwie ryby rozdzielił między wszystkich. 42 Jedli wszyscy do sytości. 43 i zebrali jeszcze dwanaście pełnych koszów ułomków i ostatków z ryb. 44 A tych, którzy jedli chleby, było pięć tysięcy mężczyzn.

 

2.Góra Błogosławieństw

DZIAŁALNOŚĆ JEZUSA W GALILEI

KAZANIE NA GÓRZE*

Dalsza działalność Jezusa

Jezus, widząc tłumy, wyszedł na górę. A gdy usiadł, przystąpili do Niego Jego uczniowie. Wtedy otworzył swoje usta i nauczał ich tymi słowami:

Osiem błogosławieństw*

1.«Błogosławieni ubodzy w duchu*, albowiem do nich należy królestwo niebieskie.

2.Błogosławieni, którzy się smucą, albowiem oni będą pocieszeni

3.Błogosławieni cisi, albowiem oni na własność posiądą ziemię.

4.Błogosławieni, którzy łakną i pragną sprawiedliwości, albowiem oni będą nasyceni.

5.Błogosławieni miłosierni, albowiem oni miłosierdzia dostąpią.

7.Błogosławieni czystego serca, albowiem oni Boga oglądać będą.

8.Błogosławieni, którzy wprowadzają pokój, albowiem oni będą nazwani synami Bożymi.

3 . Kafarnaum  

 

Kafarnaum  – dawne miasto z czasówHasmoneuszy (II–I wiek p.n.e.), położone nad Jeziorem Tyberiadzkim na północy Izraela. Miejscowość kilkakrotnie pojawia się na kartach Nowego Testamentu, i jest związana z osobą Jezusa Chrystusa. Od 1894 roku ruiny wykupili franciszkanie, którzy rozpoczęli prace wykopaliskowe, a następnie renowację zabytków.

Najważniejsza, zachodnia część stanowiska archeologicznego (obecnie odkryta jest zaledwie 1/3 obszaru dawnego miasta) jest własnością Kustodii Ziemi Świętej, która w jej sąsiedztwie posiada klasztor Franciszkanów w Kafarnaum. Okoliczne pola należą do łacińskiego patriarchatu Jerozolimy, a w północnej części położony jest prawosławny Monaster Dwunastu Apostołów. Natomiast, w północno-wschodniej części utworzono Park Narodowy Kafarnaum.

ZABYTKI

-Insula (łac. wyspa) – nazwa domów czynszowych budowanych w starożytnym Rzymie.

Właścicielami domów często byli rzymscy patrycjusze. W takim przypadku sami mieszkali we własnych domach, a insulą w ich imieniu zarządzał niewolnik-administrator (insularius, l.mn. insularii). Był on odpowiedzialny za regularne ściąganie czynszu, pilnowanie porządku, prowadzenie niezbędnych remontów. Jedne z najlepiej zachowanych insuli znajdują się w Ostii.

 

-Biała Synagoga w Kafarnaum (hebr. בית הכנסת בכפר נחום) – ruiny starożytnej synagogi w dawnym mieście Kafarnaum, nad brzegiem Jeziora Tyberiadzkiego w Izraelu.

-Kościół pielgrzymkowy św. Piotra w Kafarnaum – nowoczesny rzymskokatolicki kościół pielgrzymkowy położony na terenie stanowiska archeologicznego Kafarnaum, na północy Izraela. Kościół jest częścią klasztoru franciszkanów w Kafarnaum. Jest on pod wezwaniem św. Piotra.

-Klasztor Franciszkanów w Kafarnaum − klasztor położony przy stanowisku archeologicznym w Kafarnaum, na północyIzraela. Jest to siedziba wspólnoty franciszkańskiej.

-Monaster Dwunastu Apostołów w Kafarnaum (hebr. כנסיית השליחיםKnessiach ha-Szlichim) – greko-prawosławnymonaster położony przy stanowisku archeologicznym Kafarnaum w północnej części Izraela.

 

4.Yardenitu

 

  Yardenit ( hebrajski : ירדנית ), znany również jako Yardenit Baptismal Site , to miejsce chrztu położone wzdłużrzeki Jordan w regionie Galilei w północnym Izraelu , który jest odwiedzany przez chrześcijańskich pielgrzymów .Strona znajduje się na południe od ujścia rzeki z Morza Galilejskiego , w pobliżu kibucu Kvutzat Kinneret , który jest właścicielem i zarządza miejscem.

Według chrześcijańskiej tradycji chrzest Jezusa (Mt 3, 13-17) miał miejsce w Qasr el Yahud , na północ od Morza Martwego i na wschód od Jerycha . Przez wieki Qasr el Yahud był najważniejszym miejscem chrztu dla pielgrzymów, a obok niego powstały klasztory i pensjonaty. Al-Maghtas w Jordanii pokazuje najwcześniejsze struktury religijne związane z chrztem lub kąpielami religijnymi we wschodniej części Jordanu, ale szacunek przeniósł się na Zachodni brzeg po muzułmańskim podboju . [1]

Po wojnie sześciodniowej Qasr el Yahud znalazł się pod okupacją izraelską . W związku z działalnością wojskową i wykopaliskami izraelskie Ministerstwo Turystykiutworzyło Yardenit w 1981 r. Jako alternatywne miejsce pielgrzymkowe. [2] Yardenit stał się pierwszym regulowanym miejscem chrztu po izraelskiej stronie rzeki. Qasr el Yahud ponownie otwarty w 2011 r. W 2015 r. Unesco ogłosiło Al Maghtas wraz z Jabal Mar-Elias (Wzgórze Eliasza) na Wschodnim Brzegu miejscem dziedzictwa światowego. [5] [6]

Miejsce chrztu w Yardenit ma obecnie średnio 400 000 odwiedzających rocznie i przyciąga członków wszystkich wyznań.

 

Dzień 3. TYBERIADA/NAZARET– TEL AWIW – JAFFA – CEZAREA NADMORSKA – HAIFA - TYBERIADA

Śniadanie w hotelu, przejazd do Hajfy, trzeciego co do wielkości miasta Izraela, malowniczo położonego nad Morzem Śródziemnym,na stokach Góry Karmel. Zobaczymy m.in. Ogrody Bahaitów.W przepięknych Perskich Ogrodach wznosi się jedna z największych atrakcji Hajfy, przykryte złotą kopułą mauzoleum twórcy bahaizmu. Na Górze Karmel zobaczymy także kościół Stella Maris,zbudowany nad grotą wiązaną w żydowskiej i chrześcijańskiej tradycji z prorokiem Eliaszem i jego uczniem.Przejazd do Cezarei. Cezarea jest jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Izraelu. Wykopaliska dotąd nie zostały zakończone jednak już pozostałości forum, amfiteatru, hipodromu i herodiańskiego akweduktu dają pojęcie o dawnej wielkości i pięknie tego miejsca. Dalej pojedziemy do Tel Awiwu.Krótkie zwiedzanie starej części miasta, Jafy. Według Starego Testamentu założył ją po biblijnym potopie jeden z synów Noego, Jafet. Powrót do Tyberiady. Zakwaterowanie w hotelu w Tyberiadzie/Nazaret, kolacja, nocleg.



1.Hajfa – największe miasto północnego izraela

stolica administracyjna Dystryktu Hajfa. Jest to trzecie największe miasto w kraju pod względem powierzchni (63,7 km²) i ludności (267 800 mieszkańców)

Miasto jest położone nad  Zatoką Hajfy, na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Tutejszy port Hajfa jest największym portem przeładunkowym i pasażerskim w Izraelu. Wokół portu rozlokowały się liczne zakłady przemysłowe, wliczając w to rafinerię Oil Refineries. Hajfa to także ważny ośrodek kulturalny i naukowy. Znajdują się tutaj dwie światowej klasy uczelnie wyższe oraz kilka ośrodków naukowo-badawczych.

2.Góra Karmel.

latach 20. XX wieku w jaskiniach TabunEl WadSkhul i Kebara zidentyfikowano ślady osadnictwa obejmującego okres od 600 tys. lat temu. Pierwsze wykopaliska archeologiczne prowadziła tu ekipa brytyjskich archeologów pod kierownictwem Dorothy Garrod. Najstarsze artefakty znaleziono w jaskini Tabun. Odkryto tu ślady osadnictwaneandertalczyków i Homo sapiens[4].

Podczas I wojny światowej Góra Karmel odgrywała strategiczną rolę. We wrześniu 1918 roku doszło tutaj do bitwy pod Meggido, w której Brytyjczycy rozbili wojskatureckie. W rezultacie Palestyna przeszła pod brytyjskie panowanie i powstał tutaj Brytyjski Mandat Palestyny. W latach 20. i 30. XX wieku Żydowski Fundusz Narodowy rozpoczął zalesianie masywu górskiego Karmel. Działania te zostały zintensyfikowane po 1948 roku, w niepodległym państwie Izrael. W rezultacie powstał tutaj jeden z największych drzewostanów w kraju. Ze względu na unikalną biosferę, już w 1963 roku izraelskie władze wstrzymały wszystkie inwestycje budowlane na tym obszarze. W dniu 1 lipca 1971 roku utworzono Park Narodowy Góry Karmel. Większość obszaru parku jest dostępna dla turystów. W 1996 roku UNESCO uznała obszar parku za rezerwat biosfery.

W dniu 2 grudnia 2010 roku wybuchł wielki pożar w lesie Karmel, który objął swoim zasięgiem obszar 20 km². Był to największy pożar w historii Izraela – zginęły 44 osoby[5], a około 13 tys. zostało ewakuowanych

W 2012 roku położone na górze Karmel stanowiska archeologiczne związane z ewolucją człowieka zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

 

 

3.Ogrody Bahaitów.

 

Ogrody bahaickie robią wrażenie! Tarasy okalające Mauzoleum Bába budowane przez ponad 10 lat zostały otwarte w maju 2001 roku. Rozciągające się na kilometr ogrody składają się z 19 tarasów schodzących kaskadą w dół zboczem góry. Pośrodku nich, na dziesiątym tarasie znajduje się przykryte złotą kopułą Sanktuarium Bába. Spacerując po ogrodach na każdym kroku widać pietyzm i dbałość o szczegóły. Przechadzając się można dostrzec żywopłoty z santoliny i duranty. Na częściach bocznych każdego tarasu rosną odporne na suszę, mało wymagające sukulenty, oleandry, rozmaryn, oliwki, dżakarandy i plumerie. Pielęgnacją ogrodów zajmuje się kilkadziesiąt osób, w tym około 30 woluntariuszy bahaickich.

Szacuje się, że na całym świecie żyje około pięciu milionów wyznawców bahaizmu, z czego około dwa miliony w Indiach. Co ciekawe, mała społeczność bahaitów istnieje również w Polsce.

Historia

Ale od początku. Warto przedstawić zarys powstawania i kształtowania się bahaizmu. Historia bahaizmu sięga targanej prześladowaniami XIX-wiecznej Persji. To właśnie tam 20 października 1819 roku urodził się Mírzá ‘Alí Muhammad, znany historii jako Báb (z arab. "Brama"). Mając 25 lat Báb obwieścił, że "Bóg Najwyższy powołał go do bycia Zwiastunem kolejnego Objawiciela". Ustanowił odrębną religię - bábizm - która miała swe własne prawa, zasady oraz dzieła i doktryny. Poglądy, jak na XIX wiek, głosił rewolucyjne. Nalegał, by podnieść status kobiet oraz poprawić los biednych. Jedną z zasad było to, aby kobiety nie nosiły zasłony na twarzy, mogły rozmawiać z mężczyznami oraz kształciły się na równi z nimi.

Głównym przesłaniem Bába było rychłe nadejście kolejnego Posłańca Bożego, który miał być dużo potężniejszy niż sam Báb i miał przynieść wiek pokoju oraz sprawiedliwości obiecany w judaizmie, chrześcijaństwie, islamie oraz innych wielkich religiach świata. Báb w ten sposób zapowiedział Bahá’u'lláha. Duchowni, którzy czując się zagrożeni wezwaniem do duchowej odnowy, przekonali władze świeckie do zdecydowanej reakcji. Wyznawcy Bába byli okrutnie prześladowani. Tysiące z nich ginęło za swe przekonania na torturach. Sam Báb podzielił los swoich wiernych.  9 lipca 1850 roku został rozstrzelany w mieście Tábriz.

4.Cezarea.

Leży na równinie Szaron na wybrzeżu Morza Śródziemnego na północ od miasta Hadera, w otoczeniu miasta Or Akiwa, miasteczka Dżisr az-Zarka, kibucu Sedot Jam, oraz moszawu Bet Chananja. W wiosce zamieszkuje wielu izraelskich i międzynarodowych biznesmenów. Dlatego są tutaj osiedla luksusowych rezydencji, w tym rodziny Rotschildów, Arcadi Gaydamaka i innych.

Historycy wskazują, że Cezarea została zbudowana na ruinach miasta, w epoce hellenistycznej znanego jako Stratonospyrgos, gdyż założonego przez władcę Sydonu Stratona I. Prawdopodobnie początkowo znajdował się tutaj skład produktów rolniczych[1]. W 90 roku p.n.e. Stratonospyrgos zdobył Aleksander Jannaj, król Judei i arcykapłan z dynastiiHasmoneuszy. Powstał tutaj port morski, który odgrywał strategiczną rolę w państwie Machabeuszy. W 63 roku p.n.e. miasto zajęli Rzymianie, którzy ogłosili Stratonospyrgos autonomicznym miastem. W 6 roku n.e. miasto stało się siedzibą namiestników rzymskich w Judei (prokuratorów)

 

Swoją współczesną nazwę Cezarea zawdzięcza Herodowi Wielkiemu, który nazwał miasto na cześć cesarza. W 22 roku rozpoczął on budowę głębokiego portu morskiego oraz wybudował magazyny, rynki, drogi, łaźnie miejskie i świątynie rzymskich bogów. Miasto było co pięć lat gospodarzem igrzysk, podczas których odbywały się walki gladiatoróworaz występy teatralne[3]. Cezarea odegrała także rolę w historii chrześcijaństwa. To właśnie tutaj znajdowała się siedziba rządów rzymskiego prefekta Judei Poncjusza Piłata. To właśnie tutaj Piotr Apostoł nawrócił rodzinę pierwszego poganina przyjmującego chrześcijaństwo – rodzinę Korneliusza. W Cezarei przez dwa lata był więziony Apostoł Paweł.66 roku w Cezarei doszło do buntu ludności żydowskiej przeciwko panowaniurzymskiemu w Judei. Wybuch powstania został sprowokowany przez Greków, którzy podczas szabatu ofiarowali w pogańskim obrządku ptaki przed wejściem do lokalnejsynagogi. Starcia bardzo szybko rozprzestrzeniły się na cały kraj, doprowadzając do wybuchu wojny rzymsko-żydowskiej (66-73)]. Gdy Rzymianie stłumili powstanie i zburzyli Jerozolimę, wówczas nadmorska Cezarea stała się stolicą prowincji Palestyna[2]. Również w 135 roku, po stłumieniu powstania Bar-Kochby, Rzymianie torturowali i stracili w Cezarei rabina Akiva ben Josefa.

III wieku żydowscy rabini zwolnili miasto od obowiązku wypełniania obowiązków prawa żydowskiego. Wynikało to z faktu, że większość mieszkańców Cezarei było nie-Żydami. W 325 cesarz Konstantyn I Wielki ze względu na poziom studiów teologicznych ogłosił je miastem chrześcijańskim. Tu, po wygnaniu z Aleksandrii w 233 r., założył własną szkołę teologiczną Orygenes. Szkoła ta stała się bardzo głośna. Po jego śmierci, pozostawioną biblioteką zaopiekował się Pamfil (ok. 240-309), który przyczynił się do rozwoju Cezarei jako centrum nauk[5]. Okres rozkwitu Cezarei trwał także pod panowaniem Bizancjum. W owym czasie był to ważny ośrodek handlowy.

Okres dobrobytu zakończył się wraz z podbojem Palestyny przez Arabów. Cezarea była ostatnim palestyńskim miastem, które dopiero w 640 roku zostało podbite przez muzułmańskich najeźdźców. W 1101 zaniedbaną Cezareę zajęli krzyżowcy, ale w 1187ponownie ją utracili. W 1191 siły angielskie i francuskie (III wyprawa krzyżowa) zdobyły twierdzę Akkę, a następnie pas nadmorski z Cezareą i Jaffą. Aby powstrzymać muzułmańskie ataki w 1251 wybudowano mury obronne z głęboką fosą. Nie zdołało to jednak powstrzymać armii egipskich mameluków, którzy pod wodzą sułtana Bajbarsa w 1265 zdobyli i zburzyli miasto[6]. Następnie do XIX wieku Cezarea leżała w gruzach[7].

Współczesna osada została założona w 1884 przez muzułmanów z Bośni. Na starożytnych ruinach powstała wówczas mała wioska rybacka. Wielu tutejszych mieszkańców opuściło swoją wioskę, gdy wybudowana na początku XX wieku linia kolejowa ominęła szerokim łukiem Cezareę. Ostatni spis ludności przeprowadzony w 1948 w Palestynie, wykazał w Cezarei 1148 mieszkańców. Podczas wojny domowej w Mandacie Palestyny większość arabskich mieszkańców uciekła ze strachu przed pogromem ze strony żydowskich oddziałów Hagany. W lutym 1948 wioskę zajęli Żydzi. Wypędzono wówczas pozostałych arabskich mieszkańców, a ich domy wyburzono[8].

Wraz z powstaniem w 1948 niepodległego państwa Izrael, rodzina Rotschildów przekazała żydowskiemu państwu swoje ogromnedzierżawy gruntów w Palestynie. Wśród tych ziem znajdowały się także grunty w rejonie Cezarei. W 1952 powstała fundacja pod nazwą The Caesarea Edmond Benjamin de Rothschild Development Corporation (hebr.: החברה לפיתוח קיסריה אדמונד בנימין דה רוטשילד), której celem jest rozwój i promocja Cezarei. Baron Edmond James de Rothschild zastrzegł sobie, że nowa osada powstała w 1977 będzie rozwijać edukację, sztukę i kulturę dla dobra Izraela

 5.Tel Awiw.

Tel Awiw-Jafa, zwyczajowo nazywane Tel Awiw, jest drugim pod względem wielkości miastem Izraela Miasto jest położone w Dystrykcie Tel Awiwu na nadmorskiej równinie Szaron leżącej nad Morzem Śródziemnym. Tel Awiw zajmuje powierzchnię 51,8 km², będąc największym i najludniejszym miastem obszaru metropolitalnego Gusz Dan. Miasto jest zarządzane przez władze miejskie Tel Awiwu-Jafy, na czele których stoi burmistrz Ron Chuldaj.

Tel Awiw został założony w 1909 na peryferiach starożytnego portu morskiego Jafa (hebr. יָפוֹ; arab. يافا). Duże tempo rozwoju Tel Awiwu bardzo szybko pozostawiło Jafę z tyłu, która wyraźnie zatrzymała się w arabskiej przeszłości. W dwa lata po powstaniu państwa Izrael, w 1950 Tel Awiw i Jafa zostały połączone w jedno miasto. Choć stolicą proklamowaną przez Izrael jest Jerozolima, to ONZ nie uznaje tego faktu, dlatego większość ambasad mieści się w Tel Awiwie. Zespół miejski Białego Miasta Tel Awiwu został umieszczony w 2003 na Liście światowego dziedzictwa UNESCO, jako największe na świecie skupisko budynków modernistycznych[7].

W grudniu 2017 prezydent Stanów Zjednoczonych, Donald Trump, oficjalnie uznał Jerozolimę za stolicę Izraela i wydałDepartamentowi Stanu polecenie rozpoczęcia procedury przenoszenia amerykańskiej ambasady do tego miasta z Tel Awiwu, na mocy uchwalonej w 1995 ustawy o ambasadzie w Jerozolimie[8][9][10].

Tel Awiw jest sklasyfikowany jako metropolia globalna. Jest jednym z największych centrów technologicznych i najbogatszym miastem Izraela, swoją siedzibę ma tutaj Giełda Papierów Wartościowych w Tel Awiwie oraz wiele ośrodków badawczo-rozwojowych międzynarodowych spółek[. Miejskie plaże, bary, kawiarnie, ekskluzywne sklepy ikosmopolityczny styl życia sprawiły, że Tel Awiw jest popularnym celem krajowych i zagranicznych wycieczek[. Miasto posiada reputację „śródziemnomorskiej metropolii, która nigdy nie zasypia”. Jest finansową stolicą państwa, centrumbiznesu i głównym ośrodkiem kultury[14]. Aglomeracja miejska Tel Awiwu jest drugą pod względem wielkości gospodarkąBliskiego Wschodu] i w rankingu największych metropolii na świecie opublikowanym w 2008 przez magazyn „Foreign Policy” zajęła 42. miejsce]. Jest to również najdroższe miasto w regionie, a 17. najdroższe miasto na świecie].

 

DZIEŃ 4. TYBERIADA/NAZARET - NAZARET – GÓRA TABOR – KANA GALILEJSKA - AMMAN

Śniadanie w hotelu. Wykwaterowanie.Przejazd do Nazaretu. Zwiedzanie Bazyliki Zwiastowania, największej chrześcijańskiej świątyni na Bliskim Wschodzie. Wnętrze świątyni zdobi cykl malowideł o tematyce maryjnej. W tym miejscu Archanioł Gabriel oznajmił Marii radosną wieść, że została wybrana przez Boga na matkę Jego syna. Przejście do kościoła św. Józefa, który został wzniesiony w miejscu dawnego domu cieśli Józefa, męża Marii. Następnie wjazd taksówkami na Górę Tabor, miejsca Przemienienia. Wydarzenie to upamiętnia piękna franciszkańska Bazylika Przemienienia Pańskiego z kaplicami poświęconymi Mojżeszowi i Eliaszowi. Przejazd do Kany Galilejskiej,gdzie Jezus dokonał pierwszego cudu zamienienia wody w wino na weselu ubogiej rodziny. W miejscu tym wybudowano kościół Franciszkanów. W środku można zobaczyć stare stągwie, a także fragment średniowiecznej mozaiki podłogowej.Przejazd przez granicę izraelsko-jordańską. Zakwaterowanie w Ammanie,kolacja, nocleg

 

1.Bazyliki Zwiastowania

Bazylika Zwiastowania Pańskiego -zbudowana w latach 1961-1969  rzymskokatolicka bazylika        w mieście Nazaret, na północy Izraela.                                                                                                 Jedna z trzech najważniejszych świątyńchrześcijańskich odwiedzanych            przez pielgrzymów przybywających do Ziemi Świętej                                                                                                                                                      po  Bazylice Bożego Grobu wJerozolimie i    Bazylice Narodzenia Pańskiego w Betlejem). J       est to jedno z najważniejszych świętych miejsc katolicyzmu. Wchodzi ona w skład kompleksu sakralnego Klasztoru Franciszkanów w Nazarecie.

Wedle tradycji chrześcijańskiej bazylika stoi na miejscu, w którym Archanioł Gabriel miał zwiastować Maryi, iż stanie się Matką Syna Bożego. Bazylika stała się celem pielgrzymek chrześcijan. Odwiedziło ją trzech papieżyPaweł VI (5 stycznia 1964 r.), Jan Paweł II (25 marca 2000 r.) i Benedykt XVI (14 maja 2009 r.)

 

2.Tradycja chrześcijańska

Nowy Testament jest dosyć ubogi w informacje natury topograficznej, dotyczące lokalizacji Zwiastowania Pańskiego. Jedynie Ewangelia Łukasza przytacza opis wydarzenia, precyzując, iż Archanioł Gabriel objawił się Maryi Pannie wNazarecie w Galilei[a]Apokryficzna Protoewangelia Jakuba opisuje, jakoby samo Zwiastowanie miało odbyć się w dwóch miejscach. Maryja miała najpierw ujrzeć posłańca przy źródle. Następnie po pozostawieniu dzbana, objawienie miało dopełnić się już w domu rodzinnym[1]. Przy czym apokryf ten nie precyzuje miejscowości zdarzenia – mogłaby to być nawetJudea. Już w okresie starożytnym, w oparciu o te dwa teksty rozdzielono oba miejsca. (1) Źródło nazaretańskie miało być miejscem ujrzenia Archanioła Gabriela. W miejscu źródła znajduje się dzisiaj prawosławna Cerkiew Archanioła Gabriela.. Natomiast pozostałości domu rodzinnego Maryi Panny, właściwym Sanktuarium Zwiastowania – miejscem cudownego poczęcia Jezusa Chrystusa. Według tradycji katolickiej, sam budynek zwiastowania znajduje się obecnie w mieście Loreto w środkowych Włoszech. Legenda mówi, że gdy w 1291 roku Mamelucy zdobyli Akkę i zniszczyli w ten sposób Królestwo Jerozolimskie, rodzina De Angelis przeniosła budynek z Nazaretu do Rijeki w Chorwacji. Pozostawał tam przez trzy i pół roku, a następnie został przewieziony do Loreto – jest to tzw. Domek loretański w Sanktuarium Santa Casa w Loreto. Nad samym miejscem zwiastowania opisanym w Ewangelii Łukasza wznosi się dzisiaj katolicka Bazylika Zwiastowania[4].

Jezus Chrystus miał mieszkać w Nazarecie, ale nie w miejscu Zwiastowania, lecz w domu Józefa, przybranego ojca, aż do okresu pełnoletności, a nawet dłużej, bo do wieku ok. Lat 30. Na początku misji wędrownego nauczyciela opuścił Nazaret, przenosząc się do Kafarnaum[b]. Dom w Nazarecie prawdopodobnie pozostawał w rękach rodziny. Nowy Testament niejednokrotnie wspomina o krewnych Pańskich. Oni to przekazali tradycję miejsca pierwszym naśladowcom Chrystusa, zwanym w literaturze judeochrześcijanami. Chrześcijanie wywodzący się z judaizmu spotykali się na modlitwie w miejscach związanych z życiem Chrystusa, także w Nazarecie[4].

 

3.Góra Tabor, miejsca Przemienienia.

 

Po sześciu dniach Jezus wziął z sobą Piotra, Jakuba i Jana i zaprowadził ich samych osobno na górę wysoką. Tam przemienił się wobec nich. Jego odzienie snamioty: jeden dla Ciebie, jeden dla Mojżesza i jeden dla Eliasza». Nie wiedział bowiem, co należy mówić, tak byli przestraszeni. I zjawił się obłok, osłaniający ich, a z obłoku odezwał się głos: «To jest mój Syn umiłowany, Jego słuchajcie!». I zaraz potem, gdy się rozejrzeli, nikogo już nie widzieli przy sobie, tylko samego Jezusa (Mk 9,2-9).tało się lśniąco białe tak, jak żaden folusznik na ziemi wybielić nie zdoła. I ukazał się im Eliasz z Mojżeszem, którzy rozmawiali z Jezusem. .

Tak. Mojżesz i Eliasz, podobnie jak Jezus, wychodzili na wysoką górę, by rozmawiać z Bogiem. Tą górą był Synaj — miejsce objawienia Jahwe, symbol przymierza. Przed spotkaniem z Panem obaj mężowie odbyli czterdziestodniowy post. Mojżesz otrzymał na Synaju tablice z dziesięciorgiem przykazań (por. Wj 19,33-34) i dlatego w tradycji żydowskiej uważany jest za prawodawcę, przez którego Bóg dał Izraelitom Torę. Z kolei Eliasz spotkał Pana w łagodnym powiewie wiatru. Pan posłał go do Izraelitów, a później Eliasz został uznany za ojca wszystkich proroków (por. 1Krl 19,9-13). A zatem blask chwały przemienionego Chrystusa oświeca nie tylko Mojżesza i Eliasza, ale także Prawo i proroków — dwie najważniejsze części Biblii hebrajskiej. Tu, na Górze Przemienienia, dwaj mężowie są świadkami Syna Bożego — podobnie jak Prawo i prorocy od wieków były świadectwem tego, co miało stać się ich wypełnieniem

4.Bazylika Przemienienia Pańskiego

Bazylika Przemienienia Pańskiego jest położona we wschodniej części kopuły szczytowejgóry Tabor (588 m n.p.m.), która góruje nad wschodnią krawędzią Doliny Jezreel wDolnej Galilei, na północy Izraela.

Według chrześcijańskiej tradycji góra Tabor była miejscem Przemienienia Jezusa Chrystusa i z tego powodu czasami jest nazywana Górą Przemienienia Pańskiego, jednak żadna z Ewangelii nie wymienia nazwy góry bezpośrednio]. Trzej apostołowie ujrzeli tu swego mistrza rozmawiającego z Mojżeszem Eliaszem. Ze względu na tę tradycję, góra Tabor stała się w IV wieku celem pielgrzymek. Według opisów pielgrzymów, w okresie bizantyjskim w VI wieku na górze wznosiły się trzy kościoły. Znajdowała się tutaj siedziba biskupa. W okresie pierwszego panowania Arabów, w VIII wieku na górze znajdowały się już cztery kościoły i klasztor. Gdy w 1099 roku Ziemia Święta przeszła pod panowanie krzyżowców, góra Tabor znalazła się w Królestwie Jerozolimskim i w 1100 roku wzniesiono tutaj benedyktyński klasztor obronnyMonastère St. Salvador. Jego głównym zadaniem było chronienie pielgrzymów przed atakami muzułmanów. Od 1101 roku klasztor był siedzibą Tankreda, księcia Księstwa Galilei. Klasztor istniał aż do bitwy pod Hittin w 1187 roku, a następnie został opuszczony. W 1212 roku górę Tabor zajął sułtan Al-Adil, który nakazał wzniesienie wokół opuszczonego klasztoru silnych fortyfikacji. Mur obronny miał długość 1750 metrów i był wzmocniony dziesięcioma wieżami.               W 1217 roku twierdza odparła oblężenie wojsk króla węgierskiego Andrzeja II (V wyprawa krzyżowa). Ponieważ góra była celem nieustannych ataków Templariuszy, muzułmanie zniszczyli w 1229 roku fortyfikacje i opuścili twierdzę[2]. W 1241 roku do klasztoru powrócili chrześcijańscy mnisi. Decyzją papieża Aleksandra IV, w 1255 roku klasztor przypadł joannitom. Mieli oni zwyczaj przekształcania klasztorów i szczytów gór w obronne twierdze, jednak najwyraźniej zajęli tylko istniejące budynki klasztoru, nie odbudowując fortyfikacji. W 1263 roku górę zajął sułtan Bajbars, który nakazał całkowicie zniszczyć wszystkie zabudowania klasztorne[3]. W 1517 roku Palestyna przeszła pod panowanie osmańskie. Za zgodą władz osmańskich w 1631 roku, gdy Kutoszem Ziemi Świętej był Diego Campanile, na górze Tabor powstał klasztor franciszkanów reformatów, który w latach 1921-1924 rozbudowano w Bazylikę Przemienienia Pańskiego. Należy ona do Kustodii Ziemi Świętej.].

5.Kana Galilejska 

Kana Galilejska – znana z Ewangelii świętego Jana [J 2, 1-12] miejscowość, w której Jezus Chrystus dokonał swojego pierwszego cudu przemiany wody w wino na godach weselnych.

Kana Galilejska stała się tematem wielu dzieł sztuki. Obraz pod tym właśnie tytułem namalował na początku XIV wieku Giotto di Bondone, a później, w 1563 − włoski malarz epoki renesansuPaolo Veronese. Literackie opisy Kany to przede wszystkim góralska gawęda Jana KasprowiczaKana Galilejska (1926) oraz napisany nieco wcześniej poemat narracyjny Henry'ego Wadswortha LongfellowaThe Marriage in Cana (1851) wchodzący w skład misterium − Chrystus: A Mistery. Longfellow wzbogacił obraz weselnych godów o fragmenty dialogupomiędzy Oblubieńcem a Oblubienicą zaczerpnięte z Pieśni nad Pieśniami.

Chociaż różne współczesne miejscowości pretendują do miana ewangelicznej Kany, tradycja chrześcijańska utożsamia biblijną Kanę z miejscowością Kefar Kanna w północnym Izraelu. To w Kefar Kannie znajduje się sanktuarium Pierwszego Cudu Jezusa, którym opiekują się franciszkanie z Kustodii Ziemi Świętej.

Z Kany Galilejskiej według tradycji pochodził Bartłomiej, jeden z apostołów, zwany również Natanaelem. W Kefar Kannie znajduje się poświęcona mu kaplica.

 

Dzień 5. AMMAN – MADABA – GÓRA NEBO - JERASH

Śniadanie w hotelu. Przejazd do Madaby. To przyjemne miasteczko, leżące 30 km na południe od Ammanu, jest znane głównie z niezwykłych mozaik z czasów bizantyjskich. W pobliżu ujścia rzeki Jordan do Morza Martwego na wysokość około 800 metrów wznosi się Góra Nebo. Choć to jeszcze teren Jordanii, przy dobrej pogodzie widać już wieże kościołów w Jerozolimie. Sławę Górze Nebo przyniosły wydarzenia opisane w Starym Testamencie. W pobliżu ukryta miała zostać Arka Przymierza. To tu zmarł i został pochowany Mojżesz. Przejazd do Jerash, zwiedzanie pięknego rzymskiego miasta, jednej z największych atrakcji Jordanii.Prace wykopaliskowe trwają do dnia dzisiejszego, chociaż i tak dla turystów dostępne sa już teatry, targowisko, kościoły i łaźnie. Zwiedzanie wybranych atrakcji. Powrót do hotelu w Ammanie, kolacja i nocleg.

1 .Madaba

Madaba – miasto w północno-zachodniej Jordanii, w oazie na płaskowyżu, na południowy zachód od Ammanu, stolica muhafazy Madaby.

                     Liczba mieszkańców: 94 tyś.

Historia

                     165 p.n.e. – miasto pod panowaniem Ammonitów

                     ok. 120 p.n.e. – kontrolę nad miastem przejął król Judei Jan Hirkan I;

                     106 p.n.e. – zdobyta przez Rzymian;

                     V wiek – ustanowienie biskupstwa i początek rozkwitu miasta. Do VI wieku w mieście zostało zbudowanych wiele kościołów zdobionych mozaikami;

                     VII wiek – podbicie miasta przez Arabów;

                     747 – w wyniku trzęsienia ziemi miasto zostało zniszczone i opuszczone;

                     koniec XIX wieku - w mieście osiedla się ok. 2000 osób;

Zabytki miasta

                     "Mapa mozaikowa z Madaby" - mozaikowa mapa Palestyny i Dolnego Egiptu pochodząca z VI wieku na posadzce prawosławnej bazyliki św. Jerzego. Pierwotny rozmiar mapy jest szacowany na 6 metrów szerokości i 15[1] lub 16[2] lub nawet 25[1] metrów długości.Zachowany fragment mapy obejmuje obszar od Libanu na północy do delty Nilu na południu. Wewnątrz kościoła znajdują się również ikony przedstawiające m.in. św. Jerzego zabijającego smoka.

                     kościół św. Apostołów, w którym w 1902 roku również odkryto wiele mozaik, eksponowanych w specjalnie wybudowanej hali przy kościele;

                     pozostałości grobowców z I w. p.n.e.,

                     ruiny budowli rzymskich oraz bizantyjskich.

2.Góra Nebo.

 

Góra Nebo – góra w zachodniej Jordanii, w niewielkiej odległości od Morza Martwego i Madaby.

Masyw ogranicza od północy Dolina Ayoun Musa, od południa Wadi Afrit (czyt. ładi afrit), które na zachodzie schodzą się wDolinie Jordanu. Najwyższy punkt masywu ma wysokość 835 m n.p.m. Dwa najważniejsze wierzchołki to Siyagha (710 m) orazMukhayyat (790 m).

Według lokalnej tradycji, potwierdzonej m.in. świadectwami starożytnych pątników, z góry Nebo biblijny Mojżesz miał zobaczyćZiemię Obiecaną, do której nie było mu jednak dane wkroczyć razem z plemionami izraelskimi. Dzisiaj na szczycie znajduje się Sanktuarium Mojżesza z parkiem archeologicznym, którym opiekują się franciszkanie z Kustodii Ziemi Świętej. Miejsce jest czczone przez wyznawców religii abrahamowychżydowskiejchrześcijaństwa oraz islamu. Przy klasztorze działa Franciscan Archaeological Institut, jednostka jerozolimskiego Studium Biblicum Franciscanum.

Góra Nebo w Starym Testamencie

                                                                          Krzyż wężowy z brązu

Pierwsze wzmianki o Górze Nebo odnajdujemy w księgach starotestamentalnych, w opisie Exodusu i podboju Kanaanu po wyjściu z niewoli egipskiej. Mojżesz, który był przywódcą Izraelitów, sprzeniewierzył się Bogu i ze względu na swój grzech nie miał wejść doZiemi OjcówKsięga Powtórzonego Prawa przytacza polecenia, jakie Bóg dał Mojżeszowi (por. Pwt 32,48-52):

Wstąp na tę górę Abarim: górę Nebo, w ziemi Moabu naprzeciw Jerycha, i spójrz na ziemię Kanaan, którą daję w posiadanie Izraelitom. Umrzesz tam na górze, na którą wejdziesz (...) Ponieważ nie byliście mi wierni między Izraelitami przy wodach Meriba pod Kadesz, na pustyni Cin, nie objawiliście mej świętości wśród Izraelitów, dlatego tylko z daleka ujrzysz tę ziemię, lecz ty tam nie wejdziesz do tej krainy, którą Ja daję Izraelitom.

 

 

 

 

 

 

 

W rozdziale 34 tej samej księgi natchniony autor opisuje Mojżesza wypełniającego nakaz Jahwe:

Mojżesz wstąpił ze stepów Moabu na górę Nebo, na szczyt Pisga, naprzeciw Jerycha. Jahwe zaś pokazał mu całą ziemię Gilead aż po Dan, całą Neftalego, ziemię Efraima i Manassesa, całą krainę Judy aż poMorze ZachodniaNegeb, okręg doliny koło Jerycha, miasta palm, aż do Soaru. (...) Tam w krainie Moabu umarł Mojżesz (...), a nikt nie zna jego grobu aż po dziś dzień.

Po osiedleniu się plemion izraelskich i ukończeniu podbojów Kanaanu Nebo znalazła się w pokoleniu Rubena. W pobliżu góry miała zostać ukryta Arka Przymierza po tym, jak Nabuchodonozor złupił i zburzył Jerozolimę w 586 p.n.e. (por. 2 Mch 2,4-6):

Z Bożego polecenia prorok kazał nieść za sobą namiot i arkę. Kiedy zaś wszedł na górę, na którą Mojżesz wstąpił i z której przyglądał siędziedzictwu Bożemu, przyszedłszy tam znalazł Jeremiasz pomieszczenie w postaci pieczary. Umieścił tam namiot, arkę i ołtarz kadzenia, a wejście zarzucił kamieniami. Kilku z tych, którzy mu towarzyszyli, wróciło, aby zaznaczyć drogę, ale już nie mogli jej odnaleźć.

Obok góry Nebo w starożytności znajdowało się miasto Nebo. Kilkakrotnie wymieniane jest w Starym Testamencie (Lb 32,3.8; 1 Krn 5,8; Iz 15,2; Iz 46,1, Jr 48,1.22), jak również na tzw. Steli Meszy.

Bizantyjskie sanktuarium Mojżesza


                                                                Widok z Góry Nebo na Morze Martwe

Już u zarania chrześcijaństwa na górze Nebo powstało sanktuarium poświęcone biblijnemu Mojżeszowi. Jego historię znamy dzięki wykopaliskom archeologicznym oraz starożytnym świadectwom pisanym. Do znanych antycznych pątników, którzy dają świadectwo o istnieniu klasztoru i sanktuarium na Nebo należą: pątnik Teodozjusz (poł. VI w.), anonimowy Pielgrzym z Piacenzy(ok. 570), Egeria (koniec VI w.)[1] oraz biskup Piotr Iberyjczyk. O Nebo mówi też w swych dziełach biskup i historyk Euzebiusz z Cezarei (III w.-IV w.).

Wykopaliska pokazały, iż pierwsze chrześcijańskie sanktuarium powstało w IV wieku. Posiadało kościół z trzema absydamiatriumi cele. W kościele znajdowały się diakonikon i baptysterium. Dzięki odkrytym na mozaikach inskrypcjom znamy m.in. imiona artystów-rzemieślników, którzy w sierpniu 531 r. ozdobili podłogi baptysteriumdiakonikonu i cyborium. Byli to: Soelos, Kaiomos i Elias.

Na przełomie 597/598 kościół rozbudowano. Powstała nowa trzynawowa bazylika. W pierwszej dekadzie VII w. dobudowano kaplicę Theotokos, poświęconą Matce Bożej oraz narteks z mozaikową posadzką.

Wykopaliska archeologiczne


                                             Memoriał Mojżesza zabezpieczający bizantyjskie pozostałości

Pierwszy nowożytny opis ruin na Siyagha pochodzi z 1864. Jego autorem był Le Luc de Luynes. Hipotezę biblijnej identyfikacji wysunęli członkowie American Palestine Exploration Society w 1881 r. Pierwsze wykopaliska na górze Nebo przeprowadził franciszkanin Sylvester Saller w 1933 r. Od 1935 roku współpracował z nim Bellarmino Bagatti. Wyniki kolejnych kampanii opublikowano w 1941 r. W 1963 r. próby rekonstrukcji i konserwacji ruin podjął się Virgilio Corbo. Prace przerwała wojna izraelsko-arabska. Po roku 1976 dalsze badania prowadził o. Michele Piccirillo z jerozolimskiego Studium Biblicum Franciscanum. Obecnie na górze Nebo istnieje Franciscan Archaeological Institut, którego członkowie prowadzą w miesiącach letnich prace badawcze na terenie Moabu (m.in. MacherontUmm ar-Rasas).

W czasie wykopalisk odkryto, że historia osadnictwa na Nebo sięga epoki brązu.

Historia najnowsza


                                                                        Stróże sanktuarium

Antycznymi zabytkami opiekują się od 1932 r. zakonnicy z Kustodii Ziemi Świętej, którzy posiadają na terenie parku archeologicznego niewielki konwent. Teren jest własnością Kościoła katolickiego. Wspólnota jest często odwiedzana przez przyjeżdżające do Jordanii koronowane głowy i prezydentów państw. 20 marca 2000 r. górę Nebo odwiedził Jan Paweł II w czasie swojej 91. podróży apostolskiejPapież obok pozostałości bizantyjskiej bazyliki zasadził drzewo oliwne.

Charakterystycznym symbolem sanktuarium jest wężowy krzyż z brązu autorstwa włoskiego artysty Giovanniego Fantoniego. Jest on odwołaniem do dwóch wydarzeń biblijnych: wywyższenia przez Mojżesza węża miedzianego (Lb 21,4-9) oraz wywyższenia na krzyżu Syna Człowieczego (J 3,14). W roku 2000 z okazji papieskiej wizyty ustawiono na terenie sanktuarium Monolit Jubileuszowego Roku 2000 (rzeźb. Vincenzo Bianchi). Łacińska inskrypcja zaczerpnięta została z Listu do Efezjan (4,6).

Przy wejściu na teren franciszkańskiej posesji znajduje się głaz z napisem w językach arabskim i angielskim:

Franciszkańska Kustodia Ziemi Świętej / Góra Nebo Siyagha / Memoriał Mojżesza / Chrześcijańskie Miejsce Święte

 

 

3.Jerash

 

Jerash założony został w IV w. p.n.e. przez Aleksandra Wielkiego, ale to za czasów panowania Rzymian przeżywał największy rozkwit. Wtedy zbudowanych zostało wiele budowli, jakie przetrwały do dzisiaj. Drugim ważnym etapem w historii miasta był okres panowania bizantyjskiego, kiedy to wiarą przodująca było chrześcijaństwo i w mieście zbudowanych zostało

kilkanaście świątyń.

                                                                    

 

 DZIEŃ 6. AMMAN – PETRA  - EILAT

Śniadanie w hotelu. Wykwaterowanie.Przyjazd do Petry. Całodniowe zwiedzanie wykutej w różowej skale starożytnej stolicy ludu Nabatejczyków - Petry. Do Petry wiedzie niewiarygodnie wąski i kręty wąwóz o długości 1,2 km i miejscami 200-metrowych ścianach, zwany Siq. Na jego końcu zza zakrętu wyłania się niespodziewanie najbardziej efektowna ze wszystkich budowli. Przejazd na granicę

1.Petra

Petra– ruiny miasta Nabatejczyków, którego rozkwit miał miejsce w czasach antycznych, III w. p.n.e. do I w. n.e. Petra była wtedy stolicą królestwa Nabatejczyków. Znajduje się w południowo-zachodniej Jordanii. Położona jest w skalnej dolinie, do której prowadzi jedna wąska droga wśród skał – wąwóz As-Sik. Petra słynie z licznych budowli wykutych w skałach. Sami Nabatejczycy zwali Petrę Rqm (Rakmu), co oznacza „wielobarwna”.

Położenie


 

Petra leży w południowo-zachodniej części obecnej Jordanii. Położona jest na terenie wyżynnym, półpustynnym, wśród skał ciągnących się na odległość ok. 1,6 km ze wschodu na zachód i z północy na południe, będących zachodnią częścią masywu Dżabal asz-Szara. Dolinę Petry przecina koryto rzeki okresowej – Wadi Musa, której dopływy okalają płaskowyże, na których rozrosło się antyczne miasto Nabatejczyków. Okoliczne całoroczne strumienie wody zapewniały przeżycie tylko niewielkiemu osiedlu. Znaczny przyrost mieszkańców w czasie największego rozkwitu Petry spowodował, że Nabatejczycy musieli rozbudować system wodociągów i cystern skalnych, by magazynować wodę dla wciąż rosnącej populacji.

Dzieje

Zanim w Petrze osiedlili się Nabatejczycy, miejsce to już od wczesnego paleolitu zamieszkiwały różne grupy myśliwych, zbieraczy i później koczowników. Ślady archeologiczne wskazują także na bardziej stałe osiedla w tym miejscu z okresuneolitycznego (ok. 9000 p.n.e.). Aż do podboju arabskiego dolina Petry regularnie zasiedlana była przez różne grupynomadów.

 

Pierwsze znane nam wzmianki o zamieszkujących Petrę Nabatejczykach pochodzą z IV w. p.n.e., ale z pewnością byli oni tam już wcześniej – najprawdopodobniej od VI w. p.n.e., kiedy to wyparli stamtąd Edomitów. Od III w. p.n.e. rola miasta znacznie wzrosła, gdyż dzięki lokalizacji na skrzyżowaniu szlaków handlowych – z Indii do Egiptu oraz z południowej Arabiido Syrii – stało się ważnym węzłem komunikacyjnym i handlowym w tym regionie. Nabatejczycy z Petry czerpali zyski zarówno z zaopatrywania karawan w wodę i inne niezbędne środki w trakcie podróży, jak również z nakładanych na kupców różnych opłat i handlu towarami (np. srebrem, kadzidłemmirrą, żelazem, miedzią, złotem, kością słoniową). Bezpieczne położenie miasta wśród skał to kolejny czynnik, który wpłynął na wzrost znaczenia Nabatejczyków i rozkwit Petry.

okresie hellenistycznym, który dla Petry rozpoczął się odparciem wojsk Antygona Jednookiego w 321 r. p.n.e., Nabatejczycy zamieszkujący Petrę wiedli dość spokojne życie, skutecznie odpierając zakusy Ptolemeuszy i Seleucydów na swoją niezależność. Niewiele wiemy o tym okresie rozwoju skalnego miasta, jednakże to właśnie wtedy Petra stopniowo stawała się stałym osiedlem o charakterze miejskim. Coraz większa słabość imperiów hellenistycznych, sprzyjała rozwojowi Petry, która stała się ośrodkiem prężnej monarchii Nabatejczyków, stale rozszerzającej swe władanie kosztem upadających mocarstw – głównie seleucydzkiego.


Ad-Dajr, czyli „Klasztor” – budowla podobna do Al-Chazna, jednakże znacznie od niej większa

 

Nie wiadomo czy Aleksander Janneusz, który w r. 90 p.n.e. zajął Edom i Moab, przejął kontrolę nad Petrą, być może tak, ale tylko nominalną, gdyż samo miasto było bardzo trudno podporządkować. Gdy w 64 p.n.e. na Bliskim Wschodzie zjawił się rzymski wódz Pompejusz Wielki, zaprowadzając nowe porządki polityczne w tym regionie, nie udało mu się narzucić panowania Nabatejczykom nie mówiąc już o zdobyciu Petry. W 62 p.n.e. przeciwko Petrze wyprawił się kwestor PompejuszaMarek Emiliusz Skaurus, lecz wycofał się podobno po otrzymaniu łapówki 300 talentów. Nie udało się zdobyć Petry później ani królowi JudeiHerodowi Wielkiemu, próbującemu zdobyć Petrę razem z egipską królową Kleopatrą, ani też cesarzowiOktawianowi Augustowi. Niemniej jednak, chociaż militarnie nie zdobyta, ani nie będąca tworem rzymskim, Petra czuła respekt przed Rzymem i swoimi siłami wspierała imperium (np. podczas tzw. wojny aleksandryjskiej w 47 r. p.n.e.). Dawało to władcom skalnego państwa status państwa klienckiego, cieszącego się jako sojusznik imperium znaczną dozą niezależności. Właśnie na ten okres przypada apogeum znaczenia i rozkwitu miasta, szczególnie za czasów panowania króla Aretasa IV (9 p.n.e. – 40 r. n.e.). Szacuje się, że liczba mieszkańców miasta wahała się wówczas w granicach 30-40 tys.

Stan formalnego sojuszu i względnej niezależności Petry, trwał aż do czasów cesarza Trajana, który zajął miasto w 106 r., w rok po śmierci ostatniego jej władcy Rabela II i ustanowił w nim stolicę nowej prowincji rzymskiej – Arabii. W zasadzie aneksja Petry przez Rzym przeszła bez komplikacji i oporu ze strony miejscowej ludności. Był to jednak kres niezależnego królestwa Nabatejczyków. W dalszym ciągu jednak Petra była ważnym centrum handlowym w regionie, a podniesienie przez Trajana jej statusu z grodu – osiedla tubylczego do rangi miasta rzymskiego, w dużym stopniu przyczyniło się do jej rozwoju. W roku 130 zawitał tam cesarz Hadrian w ramach inspekcji wschodnich prowincji państwa, a także w celach turystycznych. Cesarz ten, lubiący odwiedzać ciekawe miejsca i skądinąd znany jako architekt z zamiłowania, przyczynił się do pewnej rozbudowy centrum miasta. W ramach Pax Romana Petra za czasów Antoninów i Sewerów przeżywała swój ekonomiczny i kulturowy renesans. Po soborze nicejskim w 325 r. w mieście zaczęło dominować chrześcijaństwo i tak było aż do najazdu arabskiego w VII w. W średniowieczu, w okresie wypraw krzyżowych, Petra była zajęta przez krzyżowców, którzy zbudowali tutaj dwie cytadele. Miasto zdobyte następnie przez Saladyna, zostało w znacznym stopniu zniszczone i popadło w ruinę, z której się już nie podniosło. W upadku Petry miały też swój udział klęski żywiołowe, a konkretnie trzęsienia ziemi z lat 110303,363505 i 551. Szczególnie trzęsienie z 363 r. spowodowało wiele zniszczeń i przyczyniło się do znacznego wyludnienia miasta.

Od 1965 roku prowadzone są w mieście intensywne prace archeologiczne.

7 lipca 2007 obiekt został ogłoszony jednym z siedmiu nowych cudów świata.

Architektura

Petra nie od razu była miastem wykutym w skale. Pierwsi Nabatejczycy, którzy przybyli do tego miejsca mieszkali zazwyczaj w namiotach, które tworzyły dość luźne obozowisko wśród skał, oraz w naturalnych jaskiniach, których w dolinie Petry nigdy nie brakowało. Stopniowo, wraz ze zmianą trybu życia nowych mieszkańców z koczowniczego na osiadły, zaczęły wyłaniać się płaskie, białe budynki, jakich i dziś można wiele zobaczyć na terenie Jordanii. W okresie największego rozkwitu miasto przecinała jedna główna ulica (cardo maximus), wyłożona białym kamieniem i wiele jej bocznych odnóg. Na tarasach umiejscowione były trzy duże rynki otoczone sklepami i wreszcie, co jest najbardziej charakterystyczne w tym mieście, liczne budowle wykute w skałach – począwszy od świątyń i pałaców, a skończywszy na okazałych grobowcach. Nie brakło w Petrze również dużego teatru – jednej z najbardziej spektakularnych budowli tego miasta, świadczącej o rozwoju kulturalnym miasta.

Petra w dużym stopniu była osiedlem wykutym w skale, co już jest cechą oryginalną w stosunku do innych miast, ale jednocześnie pod wieloma względami przypominała inne miasta swojej epoki, takie jak np. Efez czy Cezarea Nadmorska. Sami Nabatejczycy, będąc do niedawna ludem koczowniczym, nie mieli tradycji budowniczych, co wymuszało na nich sięgnięcie po wzorce innych kultur. Dlatego charakterystyczną cechą architektury Petry jest skrzyżowanie stylów architektonicznych egipskich, syryjskich, greckich (przede wszystkim hellenistycznych) i rzymskich, a do tego należałoby dodać rozwiązania rodzime, zwłaszcza w zakresie zdobnictwa, co w efekcie doprowadziło do wypracowania przez Nabatejczyków ich własnego, oryginalnego stylu.

Zasadniczo w rozwoju architektury Petry wyróżnia się trzy okresy:

                     nabatejski – III-II w. p.n.e.;

                     hellenistyczny – I w. p.n.e. – I w. n.e.;

                     rzymski – II-III w.


Grobowce królewskie w Petrze

Znacznej rozbudowy miasta dokonał, wspomniany już, Aretas IV w pierwszej poł. I w. n.e., nawiązując stylem głównie do architektury rzymskiej. Czasy panowania tego władcy w Petrze określa się mianem złotego wieku budownictwa monumentalnego. Wzniesiono wtedy świątynię – tzw. Kasr Bint Firaun(Pałac Córki Faraona), teatr, rozbudowano istniejący system wodociągów.

W budownictwie monumentalnym dominują wpływy grecko-rzymskie, głównie z tego powodu, że powstały w okresie rzymskiej dominacji politycznej i greckiej przewagi w kulturze i sztuce, narzuconej przecież również Rzymowi. Jednakże architektura Petry nie jest tylko ślepym naśladownictwem klasycznych wzorów. Jej wyróżniającą się cechą jest stosowanie licznych pilastrów z ciężkimi, bogato zdobionymi kapitelami (mającymi nawet swoją odrębną nazwę: kapitele nabatejskie), różniącymi się od ich gładkich hellenistycznych odpowiedników. Różnica tkwiła zresztą nie tylko w zdobieniu, ale także w wyraźnym ignorowaniu tzw. proporcji złotego podziału pomiędzy poszczególnymi elementami budowli, która była ściśle zachowywana w architekturze grecko-rzymskiej.

Groby, w swej najpospolitszej formie, były wykuwane w skałach jako jaskinie grobowe z bogato zdobionymi wejściami w kształcie trójkąta. Spotkać można je także w kształcie piramid – tzw. nefesz – co wskazuje na silne wpływy egipskie.

Oto niektóre z bardziej znanych budowli Petry:

                     Al-Chazna zwana przez Beduinów „Skarbcem Faraona” (Chaznat al-Firaun) – wykuta w skale piętrowa budowla powstała ok. I-II w. n.e. W pewnym sensie jest to sztandarowy i najsłynniejszy zabytek Petry. Nie jest jasne przeznaczenie budowli, chociaż ostatnio przeważa pogląd, że był to grobowiec (a nie świątynia) któregoś z władców Petry – być może Aretasa IV i jego żony;

                     Ad-Dajr, czyli „Klasztor” – nazwa pochodzi z okresu bizantyjskiego, kiedy to w budowli tej rzeczywiście znajdował się klasztor chrześcijański. Jest to budowla na pierwszy rzut oka podobna do Al-Chazna, jednakże jest od tamtej znacznie większa i okazała i prezentuje się bardziej majestatycznie; powstała ona najprawdopodobniej w okresie panowania ostatniego króla nabatejskiego – Rabela II (70-106 n.e.);

                     Kasr Bint Firaun, czyli tzw. Pałac Córki Faraona, lub też świątynia Duszary (lokalnego bóstwa Nabatejczyków). Jest to świątynią wzniesioną z piaskowca w drugiej poł. I w. p.n.e. (za panowania Obodasa III 30-8 p.n.e.), albo w pierwszej poł. I w. n.e., czyli już za panowania Aretasa IV;

                     wielki zespół Grobowców Królewskich na tzw. Ścianie Królewskiej, na który składają się „Grobowiec Urny”, „Grobowiec Jedwabny”, „Grobowiec Koryncki” i monumentalny „Grobowiec Pałacowy”; nie znaleziono w nich jednakże żadnych szczątków;

                     grobowiec Sekstusa Florentinusa (namiestnika rzymskiego) wzniesiony ok. 130 r. n.e., w północnej części miasta, to jeden z najbardziej znanych petrzańskich zabytków związanych bezpośrednio z Rzymianami. Oprócz tego obiektu na terenie Petry znaleziono dość liczne groby rzymskich żołnierzy;

                     teatr – jeden z największych obiektów w Petrze, mieszczący od 6 do nawet 10 tysięcy widzów; został wybudowany najprawdopodobniej w I w. n.e., również za panowania Aretasa IV. Uważa się, że został on znacznie rozbudowany po zajęciu Petry przez Trajana;

                     Grobowiec Obelisków – grobowiec zwieńczony czterema obeliskami uformowanymi w skale. Odzwierciedla harmonię połączenia sztuki nabatejskiej z egipską. Przypuszcza się, że był on wykorzystywany do przeprowadzania obrzędów żałobnych. Jest otoczony kamiennymi siedzeniami (triclinium);

                     Suchur al-Dżinn – skały dżinów, przedstawienie boga Duszary.

Petra w Piśmie Świętym

Na kartach Pisma Świętego Starego Testamentu miejsce to występuje pod nazwą „Sela”, (wyrażenie pochodzące od nieużywanego „być wyniosłym”, oznaczające skałę) . Być może użyta w innych miejscach Biblii nazwa „Bosra”, odnosi się także do Petry

 

Dzień 7. EILAT

Zakwaterowanie w hotelu, dzień wolny na wypoczynek i plażowanie.

1.Eilat

Ejlat– portowe miasto położone w  Dystrykcie Południowym  w  Izraelu.

Jest najdalej położonym na południe miastem Izraela – leży w południowej części pustyni Negew, na południe od kibucuElot. Jednocześnie jest jedynym izraelskim portem morskim nad Zatoką Akaba (Morze Czerwone). Jest to ważny ośrodek przemysłowy graniczący z egipską miejscowością Taba i jordańskim miastem portowym Akaba.


 


Geografia


Góry Ejlatu stromo opadające ku Zatoce Akaba

 

 

Miasto Ejlat leży w oazie położonej w południowej części pustyni Negew, nad Zatoką Akaba, która wcina się między Półwysep Synaj i Półwyspem Arabski. W krajobrazach dominują szerokie pustynne doliny położone wśród gór Negewu (892 m n.p.m.), które stromo spływają do Zatoki Akaba.

Tutejsza geologia jest różnorodna: skały magmowe i metamorficznepiaskowce iwapienie. Zasoby słodkiej wody są ograniczone. Szata roślinna jest uboga.

Klimat

Ejlat jest miastem o największej ilości słonecznych dni w Izraelu. Trudno zobaczyć tuchmury, tylko nieliczne mogą pojawić się zimą. Suchy klimat pustynny jest w Ejlacie złagodzony przez wpływ chłodniejszego morza. Temperatury często przewyższają 40 °C (104 °F) latem, i 18 °C (64 °F) zimą, podczas gdy temperatury wody kształtują się pomiędzy 20-26 °C (68-79 °F). Suma rocznych opadów atmosferycznych wynosi 28 mm.

 

 

Miesięczne, przeciętne wartości temperatur maksymalnej, minimalnej i opadów w Ejlacie[2]

Miesiąc

Sty

Lut

Mar

Kwi

Maj

Czer

Lip

Sie

Wrz

Paź

Lis

Gru

Średnia dobowa temperatura maksymalna [°C]

21,3

23,0

26,4

31,0

35,7

38,9

40,4

40,0

37,3

33,1

27,7

23,0

Średnia dobowa temperatura minimalna [°C]

10,4

11,8

14,6

18,4

22,5

25,2

27,3

27,4

25,2

21,8

16,3

11,9

Średnia suma opadów deszczu [mm]

3,8

2,6

2,7

1,7

1,0

0

0

0

0

3,7

1,9

5,1

 

Historia

W 1861 rozpoczęto badania archeologiczne, jednak jak do tej pory objęły one jedynie około 7% obszaru o powierzchni1200 km², na którym zarejestrowano około 1500 starożytnych miejsc[3].

Pomimo ciężkich warunków życia, w regionie tym już od VIII tysiąclecia p.n.e. żyły duże populacje ludzkie. W odróżnieniu od sąsiedniego górzystego regionu pustyni Negew i pustynnej wyżyny Synaju, tutejsze osady istniały nieprzerwanie przez minionych 10 tys. lat.

Głównym elementem, który wpłynął na historię regionu były zasoby miedzi i innych minerałów, starożytne drogi międzynarodowe, które przecinały region, oraz jego geopolityczna i strategiczna pozycja. Spowodowało to powstanie osad, które ignorowały warunki środowiskowe”.

Pierwotna osada Ejlat powstała na samym północnym czubku Morza Czerwonego, w miejscu obecnego jordańskiego miasta Akaba. Około VII tysiąclecia p.n.e.rozwinął się tutaj ośrodek handlowy z portem morskim. W pobliskiej Dolinie Timna istniał ośrodek działalności górniczej i rzemiosła miedzianego. W czasach panowania XII dynastii władców Starożytnego Egiptu (1976-1794 p.n.e.) Ejlat był głównym partnerem handlowym egipskiego portu Elim[5]. Handel obejmował aromatyczną żywicę olibanową i mirrę sprowadzane z Etiopii i Puntubitumy i naturalną sodę z Morza Martwegotkaniny lniane z Byblos; amulety miedziane z Timny. W owych czasach Ejlat znajdował się na granicy Edomu i Midian, a był zamieszkały przez plemię Refidim (autochonicznych mieszkańców Synaju). Egipscy władcy sprawowali kontrolę nad portem handlowym Ejlat od IV dynastii (2670-2500 p.n.e.)[5].

Biblia kilkakrotnie wspomina o osadzie Esjon-Geber, jako miejscu postoju Izraelitów podczas ich wędrówki z Egiptu do Ziemi Obiecanej, a także o sąsiednim mieście Elat. Hieronim i obecni archeolodzy łączą Elat z miastem Nabatejczyków, znanym w jego czasach jako Ajla – położonym pomiędzy obecnym Ejlatem a jordańską Akabą na północnym krańcu zatoki Akaba. Król Dawid (1040–970 p.n.e.) podbił Edom i opanował miasto Elat, które zostało rozbudowane za rządów króla Azariasza (791-739 p.n.e.)[6]. Jednak już za panowania króla Achaza (734-728 p.n.e.) Elat został opanowany przez Syryjczyków.

Podczas panowania Rzymu wybudowano drogę rzymską łączącą Ejlat z nabatejskim miastem Petrą. Z okresu panowania Ummajjadów zachowały się pozostałości osady, która była dużym ośrodkiem wytapiania miedzi. Znajdowała się ona pomiędzy obecną strefą przemysłową Ejlatu a kibucem Elot.

Podczas I wojny światowej w 1916 oddziały Beduinów dowodzonych przez brytyjskiego oficera wywiadu Lawrence’a zajęły turecką twierdzę w Akabie. W ten sposób cały region znalazł się pod brytyjską kontrolą i w 1920 wszedł w skład Mandatu Palestyny].

29 listopada 1947 roku Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęło Rezolucję nr 181 w sprawie podziału Palestyny na dwa państwa: żydowskie i arabskie. W myśl Rezolucji rejon Ejlatu miał znajdować się w państwie żydowskim.

Podczas wojny o niepodległość Ejlat został zajęty bez walki przez wojska izraelskie 10 marca 1949.

Współczesny Ejlat istniał początkowo jako wojskowy posterunek Sił Obronnych Izraela. Bardzo szybko dostrzeżono strategiczne znaczenie tego miejsca i rolę, jaką może odegrać port w Ejlacie dla gospodarki Izraela. Z tego powodu od 1950 zaczęli osiedlać się tutaj pierwsi osadnicy żydowscy, stworzono pierwsze zakłady pracy i wybudowano port morski].

Jednak już w 1950 egipscy żołnierze zajęli dwie wyspy (Tiran i Sanafir) w Cieśninie Tirańskiej u wejścia do zatoki Akaba na Morzu Czerwonym. W ten sposób Egipcjanie przejęli całkowitą kontrolę nad żeglugą morską w cieśninie Tirańskiej, przez którą od tego momentu nie mogły przypływać statki płynące do portu Ejlat z towarami dla Izraela. Z tego powodu od 1951 port w Ejlacie był wykorzystywany jedynie jako baza izraelskiej marynarki wojennej]. Dalszy bieg wydarzeń doprowadził do kryzysu sueskiego w 1956, w wyniku którego odblokowano Cieśniny Tirańskie dla żeglugi izraelskiej].

W 1957 nastąpiło oficjalne otworzenie portu morskiego w Ejlacie[13]. W styczniu 1958 oddano do użytko nową drogę łączącą Ejlat z miastem Be’er Szewa. W marcu 1959 Ejlat otrzymał prawa miejskie. W owym czasie w mieście żyło 6 tys. mieszkańców[8].

W listopadzie 1959 przedstawiciel Arabii Saudyjskiej w ONZ zakwestionował prawo Izraela do korzystania z zatoki Akaba. Zdaniem Arabii Saudyjskiej Zatoka ta stanowiła arabskie wody terytorialne i dlatego Żydzi nie mogli z nich korzystać. Równocześnie król Su’ud ibn Abd al-Aziz Al Su’ud zażądał wycofania z rejonu zatoki Akaba międzynarodowych sił pokojowych UNEF, które zapewniały bezpieczeństwo swobodnej żeglugi przez Cieśninę Tirańską. 23 maja 1967 Egipt ponownie zablokował Cieśniny Tirańskie dla „wszystkich statków płynących pod flagą Izraela albo wiozących strategiczne towary” dla Izraela. W odpowiedzi izraelska armia rozpoczęła Wojnę Sześciodniową, w której Izraelczycy zajęli cały Półwysep Synaj. Zwycięstwo to skutecznie odblokowało zatokę Akaba i otworzyło Port Ejlat. Rozpoczął się wówczas okres szybkiego rozwoju gospodarczego miasta.

W 1969 oddano do użytku nową drogę łączącą Ejlat z miastem Szarm el-Szejk na Synaju. Droga ta umożliwiła większej ilości turystów korzystać z atrakcji Synaju. Większość z nich przybywało w ten region właśnie poprzez miasto Ejlat, które w 1969 liczyło już 13 tys. mieszkańców[8].

W styczniu 1975 uruchomiono pierwsze czarterowe połączenia lotnicze Ejlatu z Europą. Równocześnie rozpoczęła się rozbudowa infrastruktury turystycznej i budowa nowych hoteli. Prowadzony proces pokojowy w konflikcie izraelsko-egipskim unormował sytuację na Synaju i stworzył warunki normalnego rozwoju dla miasta Ejlat, które w listopadzie 1985 ogłoszono strefą wolnego handlu[8].

W kwietniu 1989 ostatecznie ustalono przebieg granicy izraelsko-egipskiej i zwrócono miejscowość Taba Egiptowi. W październiku 1994 nastąpiło podpisanie traktatu pokojowego izraelsko-jordańskiego i otwarcie przejścia granicznego z Jordanią. Dzięki tym krokom Ejlat może rozwijać się jako miejscowość atrakcyjna turystycznie, odwiedzana przez turystów z całego świata.

 

Dzień 8. EILAT – MORZE MARTWE - BETLEJEM

Śniadanie w hotelu, przedpołudniem cazs wolny.Wykwaterowanie przejazd nad Morze Martwe. najniżej położonego miejsca na świecie.Czas wolny na kąpiele błotne. Przejazd do Jerycho,uchodzącego za najstarsze miasto na świecie. Wznosi się tu Góra Kuszenia,na której według Biblii, Jezus był kuszony przez szatana. Przejazd do Betlejem, zakwaterowanie, kolacja i nocleg.

1.Morze Martwe

Morze Martwe– słone jezioro bezodpływowepołożone w tektonicznym Rowie Jordanu, na pograniczu IzraelaPalestyny i Jordanii.

Położenie

Morze Martwe leży w północnej części tektonicznego Rowu Jordanu – ryftu ciągnącego się na południe do Afryki Wschodniej, na pograniczu Izraela, Palestyny i Jordanii. Znajduje się między wysokimi klifami i górami. Od strony zachodniej wznoszą się Góry Judzkie, a od wschodniej Płaskowyż Moabski.

Historia

Ok. 17 tys. lat temu poziom wody Morza Martwego był tak wysoki, że łączyło się ono z leżącym na północ Jeziorem Tyberiadzkim.

W ciągu wieków przylegały do niego różne nazwy: Morze CuchnąceMorze Diabelskie czy też Jezioro Asfaltowe. W Bibliinazwano je Morzem Słonym oraz Morzem Araby[2]. Według tradycji głęboko na dnie leżą ruiny Sodomy i Gomory. Dlatego jest ono także znane jako Morze Sodomy lub Morze Lota – opisanego w Biblii świadka tragicznych wydarzeń związanych z tymi miastami. W pobliżu Morza Martwego znajduje się starożytna twierdza Masada oraz miejsce odnalezienia zwojów zQumran.

Niezwykłe stężenie soli sprawia, że na powierzchni z łatwością unoszą się ludzie nieumiejący pływać. Rzymski wódzWespazjan, chcąc sprawdzić to zjawisko, kazał wrzucać do wody jeńców.

Poziom wody w Morzu Martwym spada. Przez ostatnie 40 lat powierzchnia morza zmniejszyła się o 30%. W ostatnich latach proces ten nasilił się i obecnie spadek sięga blisko 1 metra rocznie. W 2013 roku Jordania i Izrael podpisały umowę, na mocy której ma powstać Kanał/rurociąg Dwóch Mórz o długości ok. 180 km transportujących wodę z Morza Czerwonego do Morza Martwego. Ma to opóźnić proces wysychania Morza Martwego

 

 2.Jerycho

 

Jerycho (arab. أريحاhebr. יריחו) – miasto położone w pobliżu rzeki Jordan na Zachodnim Brzegu (Judea). Jest siedzibą władz jednego z szesnastu okręgów administracji Autonomii Palestyńskiej – muhafazy Jerycho. W 2014 roku liczyło 22 006 mieszkańców[1]. W latach 1949–1967 było okupowanie najpierw przez Jordanię, a następnie po roku 1967, po wojnie sześciodniowej przez Izrael. W 1997 roku Izrael kontrolę nad miastem przekazał Autonomii Palestyńskiej[2]. Jerycho uważane jest za jedno z najstarszych z nieprzerwanie zamieszkałych miast na świecie].

Archeolodzy odkryli w Jerychu resztki ponad 20 osiedli datowanych na 9000 lat p.n.e.] – prawie od początku epokiholocenu].

Jednym z powodów, dla których w tym miejscu osiedlili się ludzie, były liczne źródła wody], a samo Jerycho opisane jest wBiblii jako Miasto Drzew Palmowych].

Miasto jest położone około 270 m p.p.m. i jest jedną z najniżej położonych miejscowości na świecie.

Historia współczesna

Miasto zostało zajęte przez Izrael po wojnie sześciodniowej w 1967. Stało się pierwszym miastem oddanym Autonomii Palestyńskiej w 1994 na mocy Porozumień z Oslo. Później ponownie zajęte przez Izrael, zostało oddane Palestyńczykom 16 marca 2005.

W 1998 w mieście otwarto wielki hotel z kasynem, który przez kilka lat był największym prywatnym miejscem zatrudnienia naZachodnim Brzegu. Obecnie zamknięty z powodu intifady Al-Aksa, pozostaje jedną z najbardziej charakterystycznych budowli Jerycha.

Tło biblijne

Jerycho wspomniane jest w Starym Testamencie (według nazewnictwa chrześcijańskiego) ponad 70 razy:

                     Księga Liczb – Bóg Jahwe ukazuje Mojżeszowi ziemię, jaką da jego ludowi. (34,1)

                     Księga Jozuego – słynne oblężenie Jerycha i zburzenie jego murów. (6,26)

                     1 Księga Królewska – odbudowa Jerycha przez Chiela z Betelu. (16,34)

Istnieją też wzmianki w Nowym Testamencie:

                     Ewangelia Mateusza (20,29-34) – niewidomi pod Jerychem.

                     Ewangelia Marka (10,46-52) – niewidomy pod Jerychem.

                     Ewangelia Łukasza (10,30-37) – miłosierny Samarytanin.

                     Ewangelia Łukasza (19,1-10) – Zacheusz.

                     List do Hebrajczyków (11,30) – przykład o murach Jerycha.

 

 

Dzień 9. BETLEJEM – EIN KAREM– YAD VASHEM

Śniadanie w hotelu. Zwiedzanie Betlejem. Nad miastem górujeBazylika Narodzenia Pańskiego wybudowana ponad Grotą Narodzenia. Srebrną gwiazdą oznaczono miejsce przyjścia na świat Jezusa. Do Groty Narodzenia przylega Grota Żłóbka gdzie pasterze oddali hołd małemu Jezusowi. W odległości 300 m od bazyliki znajduje się Grota Mleczna. Tradycja mówi, że Maria podczas ucieczki do Egiptu w tym miejscu karmiła Jezusa. Następnie przejazd na Pole Pasterzy. Kościół z figurą anioła ma kształt namiotu, jego kopuła widziana od wewnątrz przypomina palmę, a wspaniałe freski ilustrują dzieje Świętej Rodziny. Obok kościoła zobaczyć można groty, w których według tradycji mieszkali pasterze ze swoimi stadami. Wizyta w Ein Karem, niewielkiej biblijnej miejscowości na zachód od Jerozolimy. Zobaczymy franciszkański kościół Nawiedzenia, zbudowany w miejscu gdzie wedle tradycji Maria odwiedził św. Elżbietę, matkę Jana Chrzciciela.Nad grotą, tradycyjnie uważaną za miejsce w którym urodził się Jan Chrzciciel, wznosi się dziś kościół św. Jana. Przejazd do Yad Vashem, Muzeum Historii Holocaustu, niezwykłego pomnika, którym uczczono pamięć sześciu milionów zamordowanych Żydów. Wykorzystano do tego najnowsze techniki multimedialne.  Yad Vashem zajmuje się nadawaniem tytułówSprawiedliwych wśród Narodów Świata” osobom, które podczas wojny ratowały Żydów od zagłady. Powrót do hotelu, kolacja i nocleg

1 .Betlejem

Betlejem , dosłownie „Dom Chleba; nowohebrajskie Bet Lechem;i; dosłownie „Dom Mięsa) – miasto Gubernatorstwie Betlejem Autonomii Palestyńskiej. Ważny ośrodek palestyńskiej władzy administracyjnej i centrum palestyńskiej kultury. Miasto narodzin Jezusa Chrystusa.

Betlejem jest ośrodkiem kultu religijnego chrześcijan i miejscem pielgrzymek. Według Ewangelii wg Mateusza i Łukasza miejsce narodzenia Jezusa Chrystusa i Dawidato Betlejem.

W 2012 roku odkryto bullę z okresu Pierwszej Świątyni (1006-586 p.n.e.), na której wymieniona jest nazwa Betlejem[2].

Pierwotnie Betlejem nazywano Efrata, o czym donosi Księga Rodzaju; z Betlejem pochodzili Elimelek, jego żona, Noemi oraz ich synowie. Jego mieszkańcem był również Boaz (Księga Rut). Nazywane było również Betlejem Efrata lub Betlejem w Judzie – dla odróżnienia drugiej miejscowości o tej samej nazwie (Betlejem w Galilei, na terytorium Zebulona). Po narodzinach Jezusa na rozkaz króla Heroda zamordowani zostali wszyscy chłopcy w Betlejem i okolicy, mający dwa lata lub mniej. Już w II wieku wspomniał o tym Justyn Męczennik. W latach 132–135 Grotę Narodzenia obudowano rzymską świątynią AdonisaBazylika Narodzenia Pańskiego, zbudowana w 326 roku przez Konstantyna Wielkiego dzięki fundacji św. Heleny i zniszczona w 529 przez Samarytan, w 550 roku została przebudowana przezJustyniana I Wielkiego. W 614 roku do Betlejem weszli Persowie, a od 637 kalif Omar, który obok kościoła wybudował meczet. W 1099 roku Betlejem zajęli krzyżowcy, z bazyliki usunięto greckich duchownych, miasto otoczono murem, a w XII wieku bazylika została rozbudowana przez krzyżowców. Pod nią znajduje się Grota Narodzenia. W latach 1187–1229 miasto ponownie znalazło się w rękach muzułmanów, w 1250 zburzono mury miejskie. Grota Narodzenia przeszła pod wspólną kontrolę prawosławnych, katolików i Ormian, a obecnie pod kontrolę prawosławnej cerkwi greckiej i katolików.

W 1948 Betlejem włączono do Jordanii, w 1967 miasto zajął Izrael, w 1973 założono katolicki Uniwersytet Betlejem.

19 września 1989 palestyńscy terroryści ostrzelali z broni maszynowej autobus z niemieckimi turystami, raniąc 3 osoby, dwa dni później obrzucili kamieniami kolejny autobus z niemieckimi turystami raniąc 2 osoby. 9 grudnia 1990 palestyńscy terroryści wrzucili bombę do miejscowego posterunku wojskowego, zginął 1 izraelski żołnierz, a 20 osób zostało rannych.

W 1995 miasto przekazano Palestyńczykom. W 2002 roku kościół był okupowany przez grupę ok. 40 bojowników palestyńskich, którzy schronili się tam w czasie akcji policyjnej wojsk izraelskich – po 5-tygodniowym oblężeniu zawarto porozumienie, na mocy którego część bojowników została odesłana do Gazy, a kilkunastu deportowano do krajów europejskich. Po uwolnieniu kościoła znaleziono w nim kilkadziesiąt założonych ładunków wybuchowych. Miasto znajduje się od tej pory pod zaostrzoną kontrolą – blokada dróg i okresowe wprowadzanie godziny policyjnej.

2.Bazylika Narodzenia Pańskiego

Bazylika Narodzenia Pańskiego w Betlejem  wczesnochrześcijańska bazylika w Betlejem zbudowana nad miejscem, gdzie miał się narodzić Jezus Chrystus, jeden z najstarszych nieprzerwanie funkcjonujących kościołów na świecie.

Pod prezbiterium bazyliki znajduje się poświadczone tradycją i w źródłach pisanych miejsce narodzin Jezusa w grocie zamienionej w kaplicę. Opiekę nad bazyliką sprawują mnisi greccy i ormiańscy. Na terenie Groty Narodzenia znajduje się Kaplica Żłóbka, która jest własnością franciszkanów jako oficjalnych przedstawicieli Kościoła katolickiego. Główne wejście do bazyliki znajduje się od strony Nativity Square (ang. Plac Bożego Narodzenia).

Władze Autonomii Palestyńskiej wystąpiły w 2011 o wpisanie miasta Betlejem wraz z całym kompleksem bazyliki na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Wspólnoty chrześcijańskie, obawiając się komplikacji natury prawnej, nieprzychylnie odniosły się do tej inicjatywy. Nie wykluczono jednak poparcia dla tej palestyńskiej inicjatywy w przyszłości]. Bazylikę wpisano na tę listę 29 czerwca 2012 roku w trybie nadzwyczajnym[3].

Historyczność miejsca narodzin Chrystusa poświadczona jest w pismach Justyna Męczennika i Orygenesa (II-III wiek). Pierwszą bazylikę chrześcijańską w Betlejem wzniosła matka cesarza Konstantyna Wielkiego święta Helena, w miejscu w którym dla zatarcia chrześcijańskiego kultu reakcja pogańska kazała zasadzić gaj poświęcony Adonisowi]. Nad pracami czuwał biskup Makary z Jerozolimy. Budowę zaczęto w 327 roku, a zakończono w 333 roku. W V w. w pobliżu bazyliki żył i umarł Hieronim ze Strydonu. Świątynia ucierpiała w 529 roku podczas jednego z powstań samarytańskich.

 

Obecną formę architektoniczną budowla uzyskała w wyniku przebudowy w 565 roku za czasów cesarza Justyniana I Wielkiego. Zbiegiem okoliczności uniknęła zburzenia podczas najazdu perskiego w 614 roku za Chosrowa II Parwiza. Legenda głosi, iż dowódca perski Szarbaraz został poruszony wizerunkiem Trzech Króli w szatach wschodnich, które przypominały jego własne i jego żołnierzy[6].

W czasach wypraw krzyżowych władcy chrześcijańscy poczynili znaczące przeróbki w wewnętrznej strukturze świątyni, m.in. wymieniono stropy i dach, ściany ozdobiono mozaikami. Był to okres ekumenicznej współpracy królów jerozolimskich ibizantyjskiego dworu cesarskiego. Pierwszy król Jerozolimy Baldwin I z Boulogne był koronowany w bazylice w Uroczystość Bożego Narodzenia 1100 roku. Po zdobyciu Ziemi Świętej, w tym Betlejem, w 1187 roku przez wojska Saladyna, na prośbę biskupa Salisbury Huberta Waltera zezwolono na sprawowanie łacińskiej liturgii w bazylice. Kult łaciński sprawowalikanonicy regularni św. Augustyna. W 1191 roku wprowadzono jednak stałą opłatę od wiernych[5]. W 1347 roku w Betlejem osiedlili się franciszkanie i to oni przejęli opiekę nad sanktuarium[7]. Liczne firmany poświadczają, iż to oni posiadali Grotę Narodzenia oraz używali i utrzymywali bazylikę w XIV i XV w. W XV w. franciszkanie zadbali o wymianę dachu. Drewno zNeapolu sprowadził gwardian betlejemski Giovanni Tomacelli. Przywieziono je statkami weneckimi do portu w Jafie. Za transport zapłacił Filip Dobry, książę BurgundiiOłów na pokrycie dachu został podarowany przez króla Anglii Edwarda IV].


 Od  XV w. rozpoczął się okres sporów o prawo własności do sanktuarium betlejemskiego między przedstawicielami Kościoła łacińskiego, tzn. franciszkanami i przedstawicielami Prawosławnego patriarchatu Jerozolimy reprezentowanego przez mnichów pochodzących z Grecji. Ci ostatni, jako poddani Wysokiej Porty, często byli faworyzowani przez Turków, po tym jak w 1517 roku Turcy przejęli władzę w Palestynie. Prawo celebracji i pieczy nad poszczególnymi częściami bazyliki, nie wyłączając samej Groty Narodzenia, zależało od tego, który z narodów popierających franciszkanów lub mnichów prawosławnych zyskiwał większą przychylność Istambułu. Prawosławni mnisi znajdywali poparcie w Carstwie a następnie wImperium Rosyjskim. Najcięższe lata, jeśli chodzi o własność łacińską przypadły na okres obejmujący lata 1645–1669.Imperium Osmańskie wyparło wówczas Wenecjan z Krety. Mnisi greccy otrzymali w związku z tym prawo remontu poddasza, przejmując przy okazji całą bazylikę i Grotę Narodzenia. Łacinnicy odzyskali część bazyliki i całą Grotę w 1690 roku. Z 1717 roku pochodzi istniejąca do dzisiaj srebrna gwiazda z napisem "Hic de Virgine Maria Jesus Christus natus est" na miejscu narodzenia w centralnej niszy Groty Narodzenia[8]. Grecy odebrali franciszkanom bazylikę a w czczonej Grocie ołtarz Narodzenia Pańskiego w 1757 roku. W 1847 roku została przez nich usunięta srebrna gwiazda, co było jedną z przyczyn rozpoczętej kilka lat później wojny krymskiej, w której chodziło m.in. o prawa duchowieństwa prawosławnego, względnie katolickiego do opieki nad miejscami świętymi i w ogóle niemuzułmańską ludnością imperium tureckiego. Sytuację własnościową, ewidentnie niekorzystną dla Kościoła katolickiego, jeśli oceniać z punktu widzenia wcześniejszych praw i przywilejów, usankcjonował firman turecki z 1853 roku, wprowadzający do dzisiaj obowiązujące Status Quo. Dokument ten reguluje daty i godziny kultu na terenie bazyliki i Groty Narodzenia[5].


Wokół bazyliki powstały w ciągu wieków klasztory trzech największych wspólnot zakonnych, które w różnych okresach opiekowały się tym jednym z najważniejszych sanktuariów chrześcijańskich. Od południowej strony przylega do bazyliki klasztor grecki, od południowego zachodu klasztor ormiański od północy konwent franciszkanów z Kościołem św. Katarzyny Aleksandryjskiej i domem pielgrzyma "Casa Nova". Bazylika jest też odwiedzana przez mieszkających na terenie Autonomii Palestyńskiej muzułmanów. Każdego roku bazylikę odwiedzają tysiące chrześcijan, szczególnie w okresie świąt Bożego Narodzenia, kiedy odprawiana jest w Betlejem uroczysta Pasterka[9]. Grotę Narodzenia w Bazylice w Betlejem odwiedzają politycy i głowy Kościołów przy każdej oficjalnej wizycie na terenie Autonomii Palestyńskiej (m.in. papieże Jan Paweł II w 2000 rok ] i Benedykt XVI w 2009 roku).

3.Ein Karem,

En Kerem– osiedle mieszkaniowe w Jerozolimie wIzraelu, znajdujące się na terenie Zachodniej Jerozolimy.


Widok na południową część miasteczka

Zgodnie z chrześcijańską tradycją w En Kerem mieli mieszkać św. Zachariasz wraz z żoną św. Elżbietą. To tutaj wskazuje się miejsce narodzin św. Jana Chrzciciela. Zgodnie z tekstami nowotestamentalnej Ewangelii Łukasza do tej położonej wGórach Judzkich miejscowości miała przybyć Maryja, by usługiwać swojej krewnej Elżbiecie. W związku z tym istnieje w dzielnicy kilka sanktuariów chrześcijańskich, które odwiedzane są przez licznie przybywających do Ziemi Świętejpielgrzymów z całego świata[2].

W czasie II wojny światowej, w latach 1942-1947 w miasteczku istniała polska szkoła dla młodzieży przybyłej do Palestyny wraz z armią gen. Andersa[3]

Tradycja chrześcijańska i okres bizantyjski

Zgodnie z Biblią Maryja wybrała się z Nazaretu „i poszła z pośpiechem w góry do pewnego miasta w pokoleniu Judy” (Łk1,39), gdzie odwiedziła swoich krewnych Zachariasza, kapłana jerozolimskiego i Elżbietę. Oboje byli w podeszłym wieku, a jednak spodziewali się dziecka. To w En Kerem miały być wypowiedziane kantyki nowotestamentalne: Magnificat iBenedictus. Tutaj też miał urodzić się Jan Chrzciciel, nazywany w tradycji chrześcijańskiej poprzednikiem Chrystusa].

Pielgrzym Teodozjusz w 530 uznawał En Kerem, oddalone o pięć mil od Jerozolimy, za miejsce, w którym żyła św. Elżbieta, matka Jana Chrzciciela. Również liturgiczny Kalendarz Gruziński, datowany przed 638, wymieniał En Kerem jako miejsce, w którym świętowano uroczystość bądź wspomnienie ku czci św. Elżbiety w dniu 28 sierpnia].

W okresie bizantyjskim (IV-V w.), w centralnej części osady, wokół otoczonych czcią grobów niezidentyfikowanych“Męczenników Bożych”, wymienionych w napisie na mozaice znalezionej w 1885 w Sanktuarium św. Jana Chrzciciela, chrześcijanie zwykli byli chować swoich zmarłych. Vis-à-vis antycznego cmentarza odnaleziono pozostałości kaplicy zmozaikową posadzką. Inna kaplica przylegała do niej od strony południowej. Chociaż żaden z tych elementów nie pozostaje w jednoznacznym związku z figurą Jana Chrzciciela, świadczą one jednak o długiej tradycji religijnej tego miejsca[7].

Na wzgórzu południowym znajdowało się drugie sanktuarium chrześcijańskie, które zaczęto identyfikować z miejscem Nawiedzenia św. Elżbiety na początku XIV wiekuApokryficzna Protoewangelia Jakuba z II w. mówi o ukrywaniu się małego Jana Chrzciciela przed siepaczami Heroda. Rosyjski pątnik Daniel widział sanktuarium związane z tym wydarzeniem w miejscu, w którym dzisiaj znajduje się franciszkańskie Sanktuarium Nawiedzenia. Relikwiarz z ziemią z groty św. Elżbiety i św. Jana przechowywany był w Rzymie w skarbcu laterańskim już w VII w].           Skała pokazywana dzisiaj w dolnym kościele Sanktuarium Nawiedzenia jest pozostałością tamtej bizantyjskiej tradycji[9].

Czasy współczesne

1931 En Kerem zamieszkiwało 2637 Arabów. Na przełomie 1944 i 1945 było ich już 3180 w obu mniejszych koloniach: Ayn al-Rawwas i Ayn al-Khandaq[12]. W 1948 arabska ludność opuściła miasteczko. Domy zostały zajęte przez przybywających z Jemenu Żydów. Do dzisiaj, chociaż oficjalnie En Kerem jest dzielnicą Jerozolimy, zachowało swój peryferyjny charakter, czym przyciąga do siebie artystów i rzemieślników.

1961 na granicy En Kerem, na jednym z południowych wzgórz, zbudowano duży szpital (ang. Hadassah Medical Center)[13].

Kościół św. Jana Chrzciciela

W En Kerem znajdują się aż dwa kościoły pod tym wezwaniem. Katolicki został odbudowany w XII w. na ruinach wcześniejszego bizantyjskiego przez krzyżowców. Zajęty później przez muzułmanów i sprofanowany, odkupili w 1621franciszkanie z Kustodii Ziemi Świętej. Został on przywrócony do kultu w 1674. Na lewo od ołtarza znajduje się naturalna grota, która uważana jest za pozostałość domu św. Zachariasza. Według tradycji tutaj właśnie miał urodzić się św. Jan Chrzciciel. W kościele znajdują się liczne obrazy przedstawiające św. Jana Chrzciciela (szkoła Murilla, Ribalta). Figury św. Franciszka i św. Klary są autorstwa Domenico Costantino z Palermo. W 1885, prowadząc prace związane z przebudowąfasady, natrafiono na pozostałości kaplic z V-VI w. z mozaikami. Na jednej z nich widnieje napis: „Bądźcie pozdrowieni, męczennicy Boży”[14]. Męczennicy ci identyfikowani są bądź ze świętymi Młodziankami lub też ze św. Janem Chrzcicielem i św. Zachariaszem, który według tradycji miał umrzeć śmiercią męczeńską. W VII w. mnich Epifaniusz wspominał o miejscu pochówku Młodzianków w grotach na zachód od Jerozolimy[15].

Wykopaliska na terenie sanktuarium przeprowadził w latach 1941-1942 franciszkanin Sylvester Saller. Wyniki swoich badań opublikował w książce Discoveries at St. John’s ‘Ein Karim 1941–1942, wydanej w Jerozolimie w 1946. Zwiedzającym sanktuarium pokazywane są[16]:

                     Grota Narodzenia św. Jana Chrzciciela

                     Kościół z XI-XII w.

                     Kaplica Męczenników z greckim napisem na mozaice i grobami (V w.)

                     Tablice w kilkudziesięciu językach z tekstem Benedictus; polska została poświęcona 24 czerwca 1988, powstała z inicjatywy o. Augustyna Szymańskiego[17]

Stróże sanktuarium nie udostępniają:

                     Tzw. kaplicy wschodniej (VII w.)

                     Basenu rytualnego (I w.)

                     Zabudowań z XII w.

Na terenie klasztoru prowadzony jest postulat Kustodii Ziemi Świętej oraz dom rekolekcyjny.

W En Kerem znajduje się też prawosławny kościół dedykowany św. Janowi Chrzcicielowi z 1894.

 

 

4.Yad Vashem, Muzeum Historii Holocaustu,

Jad WaszemInstytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu[3] – instytut w Izraelu poświęcony żydowskim ofiarom Holocaustu, założony w 1953 roku w Jerozolimie na mocy Ustawy o Pamięci, przyjętej przez izraelski parlament KnesetZlokalizowany jest w Lesie Jerozolimskim na Wzgórzu Herzla

Termin „Jad Waszem” oznacza „miejsce i imię” (lub „pomnik i imię”[4]) i zaczerpnięty jest z księgi Izajasza (Iz 56, 5)[5]dam [im]miejsce w moim domu i w moich murach oraz imię lepsze od synów i córek, dam im imię wieczyste i niezniszczalne[6].

Instytut składa się z Nowego Muzeum Historycznego wraz z Salą Imion, gdzie przechowywane są dane o ofiarach Holokaustu, Izby Pamięci, Ogrodu Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, dwóch galerii sztuki, synagogi, archiwum i biblioteki, Doliny Zabitych Wspólnot i Międzynarodowej Szkoły Nauczania o Holokauście. Poza tym na terenie Jad Waszem znajduje się kilkanaście mniejszych i większych pomników poświęconych m.in. zamordowanym w czasie Holocaustu dzieciom, żydowskim partyzantom i żołnierzom oraz Januszowi Korczakowi. Jeden z pomników to urwany wiadukt kolejowy, na którym stoi towarowy wagon, służący w czasie II wojny światowej do przewożenia Żydów do obozów zagłady. W całym Jad Waszem posadzone są drzewa upamiętniające Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata – nie-Żydów, którzy ratowali Żydów w czasie Holocaustu, niejednokrotnie ryzykując własne życie. Obecnie, ze względu na brak miejsca, ich nazwiska umieszczane są na specjalnej ścianie pamiątkowej.

Niewielki ogród i tablica pamiątkowa na terenie Jad Waszem poświęcone są mieszkańcom Le Chambon-sur-Lignon, miasteczka we Francji, którzy w czasie drugiej wojny światowej uczynili swoją miejscowość azylem dla Żydów uciekających przed nazistami.

Wśród drzewek posadzonych w Alei Sprawiedliwych znajduje się też drzewko posadzone w 1963 r. przez Władysława Bartoszewskiego i Marię Kann w imieniu Rady Pomocy Żydom „Żegota” – jedynej organizacji w okupowanej Europie powołanej w celu ratowania Żydów.

 

  

Dzień 10. JEROZOLIMA

Śniadanie w hotelu. Wizyta na Górze Oliwnej,skąd roztacza się niesamowita panorama Starego Miasta. Zwiedzanie kościoła Pater Noster, gdzie Jezus nauczał modlitwy Ojcze Nasz,której tekst w prawie 60 językach umieszczono na ścianach. Następnie przejście do kościoła klasztornego Dominus Flevit, w tym miejscu Jezus zapłakał nad losem Jerozolimy. U stóp Góry Oliwnej znajduje się Bazylika Agonii (zwana także kościołem Wszystkich Narodów). Na fasadzie świątyni lśni złota mozaika przedstawiająca Jezusa cierpiącego za grzechy świata. Tuż obok świątyni rozciąga się Ogród Oliwny – Getsemani, w którym Jezus został zdradzony..Wejście brama Lwów na obszar Starego Miasta. „Via Dolorosa” to ciąg wąskich uliczek i umieszczonych przy nich XIV stacji Męki Pańskiej.Stacje od I do IX usytuowane są w budynkach przylegających do ulic a od X do XIV w Bazylice Grobu Pańskiego. Od Twierdzy Antonia (tu Jezus usłyszał wyrok) do Grobu Pańskiego prowadzi ok. 1450 kroków (ok. 1200 m.).Bazylika jest jedną z  najbardziej niezwykłych świątyń na świecie. Jest wspólną własnością kilku wyznań chrześcijańskich, z których każda ma własne kaplice i ołtarze, i odprawia nabożeństwa w swoim obrządku. Najważniejsze miejsca w niej to zabudowany pagórek, na którym wedle tradycji ukrzyżowano Jezusa oraz Jego grobowiec. Powrót do hotelu w Betlejem, kolacja, nocleg.

1. JEROZOLIMA

Jerozolima – największe miasto Izraela, stolica administracyjna Dystryktu Jerozolimy i stolica państwa Izraela (według izraelskiego prawa). Znajduje się tutaj oficjalna siedziba prezydenta, większość urzędów państwowych, Sąd Najwyższyparlament i inne.

Organizacja Narodów Zjednoczonych i większość państw nie uznają Jerozolimy jako stolicy Izraela, pozostawiając tę kwestię sporną do wyjaśnienia podczas przyszłych negocjacji izraelsko-palestyńskich. Autonomia Palestyńska planuje utworzenie we Wschodniej Jerozolimie stolicy swojego państwa. Większość z państw nie ma ambasady w Jerozolimie[6]; a swoje ambasady posiada w Tel Awiwie.

W grudniu 2017 Prezydent Donald Trump oficjalnie uznał Jerozolimę za stolicę Izraela i wydał Departamentowi Stanupolecenie rozpoczęcia procedury przenoszenia amerykańskiej ambasady do tego miasta, na mocy uchwalonej w 1995ustawy o ambasadzie w Jerozolimie. W tym samym miesiącu taką samą decyzję ogłosił prezydent Gwatemali Jimmy Morales[10].

Jest to największe miasto w kraju pod względem powierzchni (123 km²) i ludności (733 300 mieszkańców). Leży wśród gór Judei, rozciągających się pomiędzy Morzem Śródziemnym a Morzem Martwym. Miasto posiada długowiekową historię i stanowi centralny punkt dla judaizmuchrześcijaństwa oraz ważny punkt dla islamu.

 

Współczesne miasto powstało wokół Starego Miasta. Nowoczesne żydowskie dzielnice rozciągają się w kierunku zachodnim, w stronę aglomeracji Gusz Dan, natomiast dzielnice arabskie rozciągają się po stronie wschodniej (Wschodnia Jerozolima) w kierunku Ramallah i Betlejem

 

 

 

Historia Jerozolimy.

Badania archeologiczne wskazują, że na terenie obecnej Jerozolimy (wzgórze Ofel) istniało osadnictwo ludzkie już w epoce miedzi (IV tysiąclecie p.n.e.)[23]. W epoce brązu istniała stała osada ludzka. Ann Killebrew opisała Jerozolimę z przełomu II i I tysiąclecia p.n.e.jako duże miasto otoczone murem obronnym[24]. Niektórzy archeolodzy, wliczając w to Kathleen Kenyon, sądzą, że Jerozolima jako miasto została założona przez ludy semickie około XXVI wieku p.n.e. Według żydowskiej tradycji miasto zostało założone przez Sema iEbera, przodków Abrahama. Relacja biblijna przedstawia Jebuzytów zamieszkujących w Jerozolimie do końca XI wieku p.n.e., kiedy to żydowski król Dawid podbił miasto i założył w nim stolicę Królestwa Izraela (ok. 1003 p.n.e. przeniósł stolicę z Hebronu)[25].

Okres Świątyni


Rekonstrukcja Świątyni Salomona


Jerozolima, mapa z Madaby,Jordania

 

 

Zgodnie z opisem biblijnym, król Dawid panował do 970 p.n.e., a następnie na tronie zasiadł jego syn Salomon, który wybudował Świątynię na Górze Moria w mieście. Świątynia Salomona (później nazywana Pierwszą Świątynią) odgrywała decydującą rolę w historii Izraela jako miejsce przechowywania Arki Przymierza. Miasto stało się centrum religijnym, kulturowym, politycznym, gospodarczym i militarnym Izraela[26]. Po śmierci króla Salomona nastąpił rozłam Królestwa Izraela na dwa odrębne państwa: Izrael i Judę. Jerozolima została stolicą Królestwa Judy[27].

Gdy w 722 p.n.e. Asyryjczycy podbili Królestwo Izraela, do Jerozolimy napłynęły tłumy uchodźców z północy. Około 586 p.n.e.Babilończycy podbili Królestwo Judy i zdobyli Jerozolimę, burząc Świątynię Salomona. W 538 p.n.e., po pięćdziesięciu latachniewoli babilońskiej, król perski Cyrus II Wielki zezwolił Żydom na powrót do swojej ojczyzny i odbudowę Jerozolimy ze Świątynią. Budowa Drugiej Świątyni została ukończona w 516 p.n.e.[28] W ten sposób Jerozolima ponownie stała się stolicą Judy i centrum żydowskiej wiary.

Kiedy macedoński król Aleksander Macedoński podbił Persję, Judea z Jerozolimą znalazły się pod kontrolą grecką, przechodząc ostatecznie pod panowanie Ptolemeuszy. W 198 p.n.e. Judeę i Jerozolimę zdobyli Seleucydzi, którzy podjęli próbę hellenizacji Żydów. Doprowadziło to w 167 p.n.e. do wybuchu żydowskiego powstania Machabeuszów i utworzenia w152 p.n.e. Królestwa Machabeuszy ze stolicą w Jerozolimie[29].

Wojny żydowsko-rzymskie

W 63 p.n.e. Jerozolima została podbita przez rzymskiego wodza Pompejusza, który zaingerował w spór między braćmi,Hyrkanem i Arystobulem[30]. Miasto było długo oblegane, nie zostało jednak zniszczone. Pod panowaniem Rzymu w I wieku p.n.e. do władzy w Judei doszedł król Herod Wielki, który zasłynął z rozbudowy i upiększania Jerozolimy. Rozbudował on Świątynię, wzmacniając dziedziniec kamiennymi bryłami o masie dochodzącej do 100 ton. W mieście wybudowano liczne pałace i wieże[31]. W 6 r. Jerozolima wraz z okolicą przeszła pod bezpośrednie rządy Rzymian, jako Province Iudaea[32]. Potomkowie Heroda Wielkiego zostali jednak władcami Judei do 96 roku.

Według spisanej tradycji chrześcijańskiej, podczas panowania jednego z jego synów, Heroda Antypasa, gdy rzymskim prefektem Judei był Poncjusz Piłat, w Jerozolimie uwięziono podczas żydowskiego święta Pesach Jezusa z Nazaretu, którego następnie ukrzyżowano. Miejsce ukrzyżowania i przypuszczalny grób Chrystusa do dzisiaj otaczane czcią są przez chrześcijan na terenie Starego Miasta.


Zburzenie Jerozolimy przez Rzymian w 70 roku

Panowanie Rzymian nad Judeą zostało poddane próbie podczas wojen żydowskich. W maju 66 XII legion rzymski dowodzony przez Wespazjana przystąpił do tłumienia powstania żydowskiego. Kulminacyjnym momentem walk było oblężenie Jerozolimy w70 (miasto padło 8 września 70). Całe miasto wraz ze Świątynią zostało zburzone. W 132 rzymski cesarz Hadrian postanowił odbudować Jerozolimę jako miasto hellenistyczne ze świątynią Jowisza i nazwą Colonia Aelia Capitolina[33].

IV wieku cesarz Konstantyn I Wielki wybudował w mieście liczne obiekty kultu chrześcijańskiego, w tym Bazylikę Grobu Świętego. Od tego czasu aż do VII wieku Żydzi nie mieli prawa wstępu do Jerozolimy[34]. Po podziale Cesarstwa rzymskiego(395 r.) miasto znalazło się w Bizancjum.

Wojny rzymsko-perskie

Na przestrzeni kolejnych dziesięcioleci Jerozolima przeszła pod panowanie Persji, a następnie ponownie wróciła do Rzymian. Perski władca Chosrow II Parwiz na początku VII wieku zajął Syrię i Judeę z miastem Jerozolimą, nazwaną przez Persów Dej Houdkh. Jerozolima została zdobyta w 614 po 21 dniach oblężenia. Żydowscy bojownicy dołączyli do Persów walcząc przeciwko chrześcijanom. Miasto zostało odzyskane przez Bizancjum w 629[35].

Panowanie muzułmanów

W 638 Jerozolima została zdobyta przez będących od niedawna muzułmanami Arabów. Wraz z arabskim podbojem Żydzi odzyskali prawo wstępu do miasta[36]. KalifUmar ibn al-Chattab podpisał traktat z chrześcijańskim patriarchą Sofroniuszem, zapewniając go, że wszystkie chrześcijańskie miejsca Jerozolimy wraz z ludnością będą chronione zgodnie z muzułmańskimi zasadami wiary. Umar nakazał wówczas wybudowanie na Wzgórzu Świątynnym Kopuły na Skale i Meczetu Umara[37]. Rok 750 to początek rządów Abbasydów w Jerozolimie. W 1009 Jerozolima została złupiona przez muzułmanów, a Bazylika Grobu Pańskiego została zburzona[38]. W 1072 miasto zdobyli Turcy seldżuccy.

Królestwo Jerozolimskie


Zdobycie Jerozolimy przezkrzyżowców w 1099

W 1095 papież Urban II wezwał do krucjaty, mającej na celu wyzwolenie Ziemi Świętej. Armia krzyżowców zdobyła Jerozolimę w 1099 i wymordowała muzułmańskich oraz żydowskich mieszkańców[39]. Krzyżowcy uczynili z Jerozolimy stolicę Królestwa Jerozolimskiego. W 1187 Saladyn, kurdyjski sułtan Egiptu i Syrii, pokonał krzyżowców i zdobył Jerozolimę. Miasto zostało odzyskane przez krzyżowców w 1229, a ostatecznie utracone przez chrześcijan w 1244[40]. Rok 1260 to początek panowania egipskich mameluków w Jerozolimie.

W Imperium Osmańskim

W 1517 Jerozolimę zdobyli Turcy, którzy utrzymali panowanie nad tym rejonem do XX wieku. W XVI i XVII wieku odbudowano mury obronne miasta. Był to okres rozkwitu regionalnego handlu i gospodarki Jerozolimy, jednak już w XVIII-XIX wiekunastąpiło osłabienie związane ze stopniowym upadkiem potęgi Imperium Osmańskiego. Na początku XIX wieku w Jerozolimie pojawiły się liczne międzynarodowe misje oraz konsulaty, co było momentem przełomowym we współczesnej historii miasta. W tym okresie wybudowano pierwsze dzielnice mieszkaniowe położone poza murami Starego Miasta. Wybudowali je w latach 40.XIX wieku angielscy i niemieccy protestanci, którzy chcieli przynieść ulgę miastu cierpiącemu od przeludnienia i złych warunków sanitarnych. Na krawędzi niemieckiej kolonii powstały bogate wille tureckie, dając początek nowym arabskim dzielnicom. W tym okresie do Palestyny napłynęła pierwsza fala żydowskich imigrantów z Europy, którzy założyli nowe żydowskie dzielnice w Jerozolimie[41]. Nastąpiło ożywienie budownictwa i kultury, które trwało nieprzerwanie aż do wybuchu I wojny światowej.

Mandat Palestyny


Widok na Stare Miasto Jerozolimy około 1900. Na pierwszym planie widoczne synagogi Hurva i Tiferet Israel, zburzone przez Jordańczyków w 1948

Panowanie osmańskie nad Jerozolimą zakończyło się w grudniu 1917, kiedy miasto zajęły wojska brytyjskie. Na mocy międzynarodowych porozumień powojennych Palestyna weszła w skład brytyjskiego mandatu na Bliskim Wschodzie. Powstał w ten sposób Mandat Palestyny[42]. Pod brytyjskim panowaniem powstały nowe podmiejskie dzielnice na północnych i zachodnich przedmieściach Jerozolimy, a w 1925 otworzono Uniwersytet Hebrajski[43].

W 1947 w ONZ-owskich planach podziału Palestyny zalecono ustanowienie z miasta i okolic strefy neutralnej pod międzynarodową kontrolą[44].

I wojna izraelsko-arabska

Plan ONZ nie został jednak zrealizowany, ponieważ żydowska Hagana i jordański Legion rozpoczęły walki o przejęcie kontroli nad Jerozolimą. 28 maja 1948 Jordańczycy zdobyli Stare Miasto i wygnali stamtąd wszystkich Żydów (część została jeńcami, część przekazano Międzynarodowemu Czerwonemu Krzyżowi, a część wygnano do zachodnich dzielnic miasta kontrolowanych przez Izraelczyków)[45].

I wojna izraelsko-arabska 1948-1949 spowodowała ogromne wysiedlenia ludności arabskiej i żydowskiej w okolicach Jerozolimy. Ze Starego Miasta zostało usuniętych siłą 1500 Żydów, którzy schronili się w dzielnicach zachodnich. Arabska miejscowość Lifta (obecnie dzielnica Jerozolimy) została zajęta przez Izraelczyków, a jej mieszkańcy wywiezieni ciężarówkami do Wschodniej Jerozolimy[46]. Wysiedlenia Arabów objęły także wioski Dajr JasinEn Kerem i al-Maliha.

Koniec wojny przyniósł podzielenie Jerozolimy na dwie części: wschodnia należała do Transjordanii, a zachodnia do Izraela. Linia demarkacyjna przecinała centrum miasta. W 1949 Izrael uznał Zachodnią Jerozolimę za swoją stolicę. Natomiast Transjordania złamała warunki Porozumienia o Zawieszeniu Broni z 1949 i odmówiła Żydom prawa dostępu do świętych miejsc Judaizmu we Wschodniej Jerozolimie. Wiele z tych miejsc zostało zniszczonych lub sprofanowanych. Ograniczenia w dostępie dotyczyły także społeczności chrześcijańskiej i chrześcijańskich miejsc świętych w mieście[47][48].

Status miasta po wojnie

W następstwie wojny sześciodniowej w 1967 wojska izraelskie zajęły Wschodnią Jerozolimę. W 1980 Izraelczycy ogłosili zjednoczenie Jerozolimy jako stolicy państwa Izraela[49]. Jednakże te działania zostały skrytykowane przez społeczność międzynarodową. ONZ potępiło tę decyzję w Rezolucji nr 478, która domagała się uznania suwerenności Jerozolimy „bez mocy prawnej”[50]. Ponadto palestyńscy Arabowie zaczęli domagać się uznania Wschodniej Jerozolimy za stolicę swojego państwa. Status prawny miasta pozostaje nadal nierozstrzygnięty.

Status Jerozolimy

30 lipca 1980 izraelski parlament Kneset uchwalił ustawę Podstawowe Prawo Jerozolimy, która stwierdza, że zjednoczona Jerozolima jest stolicą Izraela, co oznacza, że jest ona siedzibą prezydentaparlamenturządu i Sądu Najwyższego, oraz że święte miejsca wszystkich religii są tu nietykalne, a Izrael zobowiązuje się zapewnić swobodny dostęp do nich. Społeczność międzynarodowa nie uznaje tego aktu i ambasady większości państw znajdują się w Tel Awiwie.

Pretensje do Wschodniej Jerozolimy zgłaszają Palestyńczycy, uznający ją za stolicę ich przyszłego niepodległego państwa. Konstytucja Organizacji Wyzwolenia Palestyny z 1968 określiła Jerozolimę jako „siedzibę OWP”. Spór o status Jerozolimy jest jednym z powodów konfliktu izraelsko-palestyńskiego.

 

2 .Góra Oliwna

Góra Oliwna leży na wschodnim krańcu Jerozolimy i oddziela miasto od Pustyni Judzkiej. Ze zbocza góry (jest wyższa od Wzgórza Świątynnego) rozpościera się cudowny widok na Święte Miasto Jerozolimę z charakterystyczną złotą Kopułą na Skale.Od Starego Miasta i Ofelu oddziela je Dolina Cedronu. Jest równoległe do Wzgórza Świątynnego. Na jego stokach od strony wschodniej znajdują się arabskie osiedla Al Azarija (Betania) oraz Betfage. Na zboczu zachodnim w kierunku Wzgórza Świątynnego położony jest rozległy cmentarz żydowski, a u podnóża góry, od strony zachodniej, rozciąga się Ogród Oliwny. Drzewa oliwne porastają to wzgórze od tysięcy lat, czemu sprzyja dogodny klimat i żyzność gleby. Najstarsze na pewno pamiętają Jezusa Chrystusa.

W czasach przedchrześcijańskich, za panowania króla Dawida, to tutaj oddawano cześć Bogu Jahwe. W tradycji żydowskiej nazywa się ją także Górą Namaszczeń. Olej z tutejszych oliwek służył do namaszczania królów i kapłanów. Tu modlili się pobożni Żydzi gdy nie mieli dostępu do Ściany Płaczu. Góra uważana jest przez Żydów za miejsce gdzie rozpocznie się Dzień Gniewu Pańskiego według proroctwa opisanego w Księdze Zachariasza. Jest to jedno z najważniejszych świętych miejsc dla Żydów. Każdy Żyd, z każdego zakątka świata pragnie być pochowany na cmentarzu Har ha-Zetim. Cmentarz istnieje od ponad 3000 lat liczy ponad 150000 mogił i wciąż odbywają się na nim pochówki.

W czasach chrześcijańskich wzniesienie to także było uważane za miejsce święte. Helena, matka cesarza Konstantyna, wzniosła na szczycie bazylikę nazywaną Eleona. Obok niej pochowany został św. Cyryl Jerozolimski. W roku 378 zamożna kobieta imieniem Pomenia wystawiła kościół upamiętniający Wniebowstąpienie Chrystusa. Hiszpańska pątniczka Egeria, która odwiedziła Ziemię Świętą w 380 roku, nazwała go w swoim pamiętniku z podróży Imbomon. W V w.; według różnych świadectw, wzgórze było zabudowane klasztorami i świątyniami. M.in. Melania Starsza założyła tuż obok Kościoła Wniebowstąpienia klasztor Apostolion wraz z przyległą kaplicą Martyrium.

Wykopaliska na Górze Oliwnej przeprowadzili w roku 1910 ojcowie biali (ruiny bazyliki bizantyjskiej – Eleona) oraz w 1959franciszkanie na terenie swojej posesji przy sanktuarium Wniebowstąpienia. Wykazano, że góra nie była zamieszkana w czasach Chrystusa.

Na szczycie Góry Oliwnej i na jej stokach znajdują się dzisiaj następujące sanktuaria chrześcijańskie: kaplica Wniebowstąpienia (w rękach muzułmanów), grota św. Pelagiiprawosławna cerkiew grecka Viri Galilei, francuski karmelOjcze nasz, klasztor benedyktynek, kościół Dominus flevit, prawosławna rosyjska cerkiew św. Marii Magdaleny orazmonaster Wniebowstąpienia Pańskiego, skała św. Tomasza, Ogród Oliwny i bazylika w Getsemani, polski klasztor elżbietanek – Home of Peace, sanktuarium w Betfage oraz sanktuarium w Betanii.

 

3. kościół Pater Noster

Kościół „Ojcze Nasz” w Jerozolimie lub Kościół Pater Noster, (franc.Église du Pater Noster) – to nazwa odnosząca się do częściowo odrestaurowanych ruin kościoła bizantyńskiego IV wieku oraz do pobliskiego klasztornego kościołakatolickiego. Oba obiekty znajdują się na terenie klasztoru karmelitanek na południowym zboczu Góry Oliwnej (Wniebowstąpienia). Klasztor ten zbudowany jest na miejscu, gdzie zgodnie z tradycją Jezus Chrystus nauczał swoich uczniów Modlitwy Pańskiej (Łuk. 11: 1-4) (łac.Pater Noster). Kościół i klasztor są od 1901 eksterytorialne i należą doPosiadłości Francji w Ziemi Świętej[1].

Historia

W miejscu tym, zwanym Eleona (z greckiego elaiōn - „gaj oliwny”), w IV wieku cesarz Konstantyn I Wielki kazał zbudować tzw. Kościół Uczniów Chrystusa. Pochowano w nim 13 biskupów i patriarchów Jerozolimy, takich jak: Cyryl Jerozolimski iModest (patriarcha Jerozolimy). Był wielokrotnie niszczony i potem odbudowywany: w 614 kościół spalili Persowie, ponownie zniszczyli Arabowie w 638, a kalif Al-Hakim bi-Amr Allah zburzył go w 1009. Odbudowany przez krzyżowców w 1152, ponownie popadł w ruinę między XII a XIV wiekiem[4].

W 1856 ruiny kościoła odkupiła księżna Helojza de la Tour d'Auvergne i w 1868 przy pomocy o. Alfonsa Ratisbonneufundowała tu kościół i klasztor, przypuszczalnie wg projektu E. Viollet-le-Duca, dla zakonu karmelitanek. Księżna finansowała również szeroko zakrojone badania archeologiczne i podarowała cały teren Francji. W 1874 część terenu przejęli ojcowie Biali. W latach 1915-1927 kościół bizantyński z IV-XIV wieku częściowo odbudowano[3].

 

4 .kościół klasztorny Dominus Flevit

Dominus flevit – kaplica katolicka znajdujący się w Jerozolimie na zboczu Góry Oliwnej z pozostałościami nekropolii żydowskiej i chrześcijańskiej oraz bizantyjskiego klasztoru.

Kościół został zbudowany w miejscu, gdzie według Ewangelii św. Łukasza Jezus Chrystus zapłakał i przepowiedział upadek Jerozolimy (Łk 19, 41-44). Pierwsza świątynia powstała w czasach bizantyjskich. Obecna budowla została wzniesiona przezfranciszkanów z Kustodii Ziemi Świętej w latach 1953-1955 według projektu Antonio Barluzziego. Architekt nadał jej kształt obróconej łzy. Wewnątrz zachowała się mozaika podłogowa z V wieku[1]. Na terenie sanktuarium prowadzili wykopaliska archeologiczne franciszkanin Włoch o. Bellarmino Bagatti OFM oraz pionier qumranistyki Polak Tadeusz Milik.

 

5 .Ogród Oliwny – Getsemani

Wspominany w Nowym Testamencie teren znajdujący się w Dolinie Cedronu u podnóża Góry Oliwnej w Jerozolimie w Izraelu. Miejsce, z którego roztacza się widok na wschodnie stoki wzniesienia Moria – Wzgórza Świątynnego. Ewangelie podają, iż w miejscu tym zatrzymywał się wielokrotnie Jezus podczas swoich pobytów w stolicy starożytnego Izraela, szczególnie w czasie żydowskiego święta Paschy. Znał je apostoł Judasz, który właśnie tutaj miał wydać Chrystusa wysłanemu przez arcykapłanów i starszych ludu oddziałowi zbrojnemu. (Mk 14,43-52). Zanim jednak do tego doszło Jezus pogrążyć się miał w męce, prosząc Boga, by jeśli to możliwe, ominęło go cierpienie, którego się spodziewał. Pasja Zbawiciela stała się tematem wielu utworów muzycznych, literackich oraz dzieł filmowych. Przedstawiało ją wielu malarzy nawiązujących w swej twórczości do motywów biblijnych. Słowa Jezusa przytoczone przez ewangelistę Łukasza (Łk 22,42) przyczyniły się do rozwinięcia teologicznej refleksji św. Maksyma Wyznawcy dotyczącej podwójnej woli – boskiej i ludzkiej – w Osobie Chrystusa przeciwko tzw. monoteletyzmowi.

W Getsemani znajduje się dzisiaj kilka sanktuariów chrześcijańskich, którymi opiekują się poszczególne wspólnoty kościołów wschodnich oraz franciszkanie.

6. droga krzyżowa

Sławna Via Dolorosa czyli Droga Krzyżowa w Jerozolimie to ciąg wąskich uliczek i umieszczone przy nich dziewięć stacji Męki Pańskiej.

Droga Krzyżowa rozpoczyna się przy Bramie św. Szczepana (Bramie Lwów). To gwarna muzułmańska dzielnica Starego Miasta. Obok bramy stoi kościół św. Anny. To najlepiej zachowana świątynia z czasów krzyżowców.

Od czasu krzyżowców

Tradycja Drogi Krzyżowej narodziła się w Jerozolimie w czasach bizantyjskich. Rozpowszechniła się w okresie krucjat. W całym świecie chrześcijańskim było to zasługą franciszkanów. W każdy piątek o godzinie piętnastej zbierają się pielgrzymi, aby przeżyć tajemnicę Drogi Krzyżowej. Nie wyobrażam sobie tego przejścia w ciasnych trochę stromych i krętych uliczkach, przy których gęsto stoją kramy sklepikarzy. W Jerozolimie chrześcijanie są mniejszością i takie wędrówki nie odpowiadają sprzedawcom. Czasem dochodzi do słownych przepychanek.

Miejsca poszczególnych stacji, to czasem ulica, czasem kaplica lub kościół, a czasem niemal środek sklepu z pamiątkami. Stacje są oznaczone metalowymi okrągłymi płytami z wyrytym napisem przymocowanymi do muru. Od 1880 roku pielgrzymów prowadzą franciszkanie.

Skazany na śmierć

Na dziedzińcu muzułmańskiej szkoły Al-Omariya znajduje się pierwsza stacja. Tu Jezus został skazany na śmierć. Został osądzony i skazany przez Poncjusza Piłata w Twierdzy Antonia, siedzibie garnizonu wojsk rzymskich stacjonujących w Jerozolimie. Była to jednocześnie rezydencja prokuratora. Druga stacja jest przed Kaplicą Skazania i Kościołem Biczowania. Upamiętniają one miejsce, w którym Jezus był biczowany. Tu dano mu do niesienia krzyż a na głowę włożono koronę cierniową, którą upletli żołnierze. Okryli go purpurowym płaszczem.

W drodze na Golgotę

Po drodze do stacji trzeciej przechodzi się pod antycznym łukiem z otworami okiennymi. To Łuk Ecce Homo zbudowany w II wieku z fundacji cesarza Hadriana. Stacja trzecia i czwarta to pierwszy upadek i spotkanie z Matką. Te stacje odnowili polscy żołnierze jako wotum. Przy trzeciej stacji Jezus upada pod krzyżem pierwszy raz. Tu jest kaplica należąca do katolików ormiańskich. Nad wejściem jest relief przedstawiający Jezusa upadającego pod krzyżem. Czwarta stacja w kościele Matki Bożej Bolesnej upamiętnia chwilę, w której Jezus spotyka się z Matką.Przy stacji piątej centurioni prowadzący Jezusa nakazali Szymonowi Cyrenejczykowi, aby pomógł nieść krzyż. Upamiętniona jest ona w Kaplicy Franciszkanów. Z tego miejsca zaczyna się wejście na Golgotę.

Chusta św. Weroniki

Niedaleko znajduje się stacja szósta. To kościół greckokatolicki czyli Dom św. Weroniki. Według przekazów, Weronika otarła Jezusowi twarz z brudu i kurzu. Na chustce odbiła się twarz Jezusa. Chustka zachowała się do dzisiaj i jest przechowywana w Bazylice św. Piotra w Rzymie. Kościół pod wezwaniem św. Weroniki w Jerozolimie należy do zgromadzenia Małych Sióstr Jezusa. Stacja siódma jest w miejscu, gdzie Jezus upada po raz drugi. Dwie kaplice połączone schodami oznaczają miejsce upadku. Wewnątrz kaplicy znajduje się filar rzymski, na którym prawdopodobnie spisano oskarżenie Jezusa.

Kamień z wyrzeźbionym krzyżem umieszczony w murze klasztoru greckokatolickiego św. Charambolosa dokumentuje spotkanie Jezusa z płaczącymi kobietami. Stacja ta miała znajdować się za murami miasta Jerozolimy. To ósma stacja.
Przy stacji dziewiątej następuje trzeci upadek. Oznaczona jest kolumną z czasów rzymskich, a wbudowana jest w drzwi kościoła koptyjskiego. Z tego miejsca Jezus mógł zobaczyć miejsce swojego Ukrzyżowania.

 

 

 

* * *

Kolejne stacje Drogi Krzyżowej znajdują się już we wnętrzu Bazyliki Grobu Świętego.

 

 

7. Bazylika Grobu Pańskiego.

Bazylika Grobu Świętego[– najważniejsza świątynia chrześcijańskapołożona w Dzielnicy Chrześcijańskiej na Starym Mieście Jerozolimy, w domniemanym miejscu mękiukrzyżowania, złożenia do grobu i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa.

Pierwsza bazylika w tym miejscu została wybudowana w IV wieku z polecenia cesarza Konstantyna. Była ona trzykrotnie większa od współczesnej budowli – rozciągała się od obecnej rotundy (Anastasis), w której mieści się edykuła Grobu, aż do ówczesnej głównej ulicy miasta – Cardo Maximus, gdzie dzisiaj znajduje się cerkiew św. Aleksandra Newskiego. Budowla konstantyńska została zniszczona przez Persów pod wodzą Chosrowa II Parwiza, który w 614 zdobył Jerozolimę. Za panowania cesarza Herakliusza sanktuarium – w mniejszych rozmiarach – odbudował patriarcha Modest. Bazylika została jednak doszczętnie zniszczona w 1009 na polecenie kalifa Al-Hakima. W 1099 roku krzyżowcy zdobyli Jerozolimę i na miejscu ruin wznieśli nową świątynię. Na przestrzeni wieków sanktuarium było wielokrotnie przebudowywane oraz nękane przez pożary, trzęsienia ziemi i grabieże[4]. W efekcie pod względem architektonicznym kształt świątyni jest rezultatem różnej jakości przebudów i remontów. Mimo że zewnętrzny wygląd Grobu został znacznie odmieniony, a skała Golgoty w dużym stopniu zniszczona, nadal należą one do najcenniejszych relikwii chrześcijańskich, a sanktuarium przyciąga ogromne liczby pielgrzymów z całego świata.

Bazylika nie jest wyłączną własnością żadnego Kościoła chrześcijańskiego, ale pozostaje we współposiadaniu przedstawicieli kilku wyznań. W bazylice swoje siedziby mają przedstawiciele trzech kościołów: greckiego Prawosławnego Patriarchatu JerozolimyKościoła łacińskiego reprezentowanego przez Zakon Braci Mniejszych (franciszkanie) orazApostolskiego Kościoła Ormiańskiego; mogą oni pełnić na zmiany funkcje liturgiczne w sanktuarium. W największe święta przestrzeń bazyliki jest udostępniana dla liturgii Syryjskiego Kościoła Ortodoksyjnego i Etiopskiego Kościoła Ortodoksyjnego. Z kolei Koptyjski Kościół Ortodoksyjny ma prawa tylko do kilku pomieszczeń, a w wybrane dni jego wspólnota może sprawować liturgię we własnej kaplicy znajdującej się na tyłach kaplicy Grobu[5]. Relacje między wspólnotami reguluje wywodząca się z czasów Imperium Osmańskiego zasada Statu Quo[8].

Od 1980 bazylika wraz z całym Starym Miastem Jerozolimy figuruje na liście światowego dziedzictwa UNESCO[9].

 

Bazylika

Na przestrzeni wieków sanktuarium było wielokrotnie przebudowywane oraz nękane przez pożary, trzęsienia ziemi i grabieże]. W rezultacie, pod względem architektonicznym kształt świątyni jest rezultatem różnej jakości przebudów i remontów]. Na obecny kształt sanktuarium miały wpływ między innymi[16]:

                     335 – pierwotna budowa Konstantyna,

                     614 – zniszczenia po zdobyciu Jerozolimy przez Persów,

                     632–634 – odbudowa przez patriarchę Modesta (za panowania cesarza Herakliusza),

                     1009 – zburzenie na polecenie kalifa Al-Hakima,

                     1042–1048 – odbudowa za panowania cesarza bizantyńskiego Konstantyna IX Monomacha,

                     1099–1149 – przebudowa przez krzyżowców (Królestwo Jerozolimskie),

                     1810 – odbudowa pod kierunkiem Nikolaosa Komnenosa z greckiej Mityleny, po pożarze z 1808,

                     naprawy i odbudowy po licznych trzęsieniach ziemi – w tym znacznych z 1867 oraz 1927.

Najdłuższe wymiary budowli: długość – 120 m, szerokość – 70 m. Powierzchnia na poziomie „0” – około 4500 m²[92].

Mimo że zewnętrzny wygląd Grobu został znacznie odmieniony, a skała Golgoty w dużym stopniu zniszczona, to nadal należą one do najcenniejszych relikwii chrześcijańskich i sanktuarium przyciąga ogromne liczby pielgrzymów z całego świata].

Status Quo

Poszczególne sprawy własności i praw każdego z wyznań chrześcijańskich, a także sposobu i warunków wypełniania obrzędów i liturgii na terenie bazyliki regulują zasady Status Quo zakładające utrzymanie niezmienionego stanu rzeczyStatus Quo został wprowadzony na mocy firmanów osmańskich sułtanów i obowiązuje nieprzerwanie od połowy XIX wieku[28]. W 1929 były oficer brytyjski, urzędnik służby cywilnej Palestyny Lionel George Archer Cust opublikował opracowanie „The Status Quo in the Holy Places”[81].

W praktyce większość praw dotyczących bazyliki jest w posiadaniu trzech obrządków chrześcijańskich: greckiego prawosławnego patriarchatu Jerozolimykościoła łacińskiego reprezentowanego przez Zakon Braci Mniejszych (franciszkanie) oraz Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego. Przedstawiciele Koptyjskiego Kościoła Ortodoksyjnego mają prawa do małej kaplicy wybudowanej na tyłach edykuły Grobu. Wraz z chrześcijanami z Syryjskiego Kościoła Ortodoksyjnego mają także prawo do organizowania własnych nabożeństw, jednak jest ono ograniczone. Wierni Etiopskiego Kościoła Ortodoksyjnego mogą odprawiać liturgie na dachu kaplicy św. Heleny, ale tylko w okresie Wielkiego Tygodnia].

Dziedziniec przed wejściem jest ogólnie dostępny, ale prawo do sprzątania przysługuje prawosławnym. Fasada wraz z portalem, Kamień namaszczenia oraz edykuła Grobu wraz z kaplicą Anioła są we władaniu trzech głównych kościołów i one wspólnie decydują o naprawach i pokrywają koszty. Prawa do wyłącznej opieki nad kopułą nad dawnym kościołem krzyżowców (Katholikon) wykazują prawosławni, ale pozostałe dwa główne wyznania kwestionują to prawo i domagają się uwzględniania ich w planach remontów i kosztów. Z kolei Ormianie wysuwają roszczenia do kaplicy Świętej Heleny, łacinnicy do kaplicy odnalezienia Krzyża, a pozostałe dwa kościoły się temu sprzeciwiają. Sam Katholikon jest we władaniu prawosławnych, ale zasada Status Quo daje pozostałym wyznaniom prawo uzgadniania z nimi zmian i napraw. Łacinnicy i prawosławni spierają się o prawa do siedmiu Łuków Dziewicy, a Ormianie i Syryjczycy o prawo do kaplicy Nikodema[2].

 

Dzień 11. BETLEJEM – JEROZOLIMA

Śniadanie w hotelu. Wcześnie rano przejazd do Jerozolimy. Wejście na Wzgórze Świątynne, gdzie zobaczymy Meczet Al-Aksa i Kopułę na Skale( Wejście na Wzgórze Świątynne uzależnione jest od sytuacji bezpieczeństwa, meczety oglądamy tylko z zewnątrz).  Przejście uliczkami Starego Miasta pod Ścianę Płaczu, zwaną także Murem Zachodnim, najważniejszego miejsca dla wszystkich Żydów. Są to pozostałości drugiej świątyni wybudowanej przez Heroda Wielkiego.Obszar pod Ścianą służy jako olbrzymia synagoga pod gołym niebem. Przejście na Górę Syjon. Zobaczymy kościół Zaśnięcia NMP. Następnie udamy się do Wieczernika,najważniejszego dla chrześcijan miejsca na Górze Syjon, miejsca ostatniej wieczerzy. Na wschodnim zboczu Góry Syjon stoi kościół św. Piotra „In Galicantu”, czyli „w miejscu gdzie piał kogut”, a apostoł Piotr trzy razy zaparł się Jezusa. Powrót do hotelu w Betlejem, kolacja, nocleg.

1 .Wzgórze Świątynne

Wzgórze Świątynne – jeden z największych obszarów sakralnych na świecie, znajdujący się we Wschodniej Jerozolimie. W starożytności na jego terenie znajdowała się Świątynia Jerozolimska, najświętsze miejsce judaizmu. Obecnie na wzgórzu są święte dla muzułmanówKopuła na Skale meczet Al-Aksa. W czasach biblijnych wzgórze nosiło nazwę Moria (מוֹרִיָּה). Po hebrajsku Moria oznacza Wybrane przez Jahwe. Wzgórze to pierwotnie nazywane było także Syjon (hebr. ציון- wysoki), lecz od IV w. nazwa ta stosowana jest jako określenie innego wzgórza, położonego na zachód od Ofelu.

2 . Meczet Al-Aksa

Meczet Al-Aksa, Al-Masğid al-Aqsà,  – jedna z najważniejszych świątyń muzułmańskich na świecie.

Meczet ten znajduje się w Jerozolimie na Wzgórzu Świątynnym (Al-Haram as-Sharif) – miejscu świętym zarówno dla wyznawców judaizmu, jak i muzułmanów (jest to trzecie najświętsze miejsce islamu po Mekce i Medynie).

Historia

Meczet Al-Aksa został zbudowany wraz z Kopułą na Skale (Qubbat as-Sakhra) w latach 660–691 n.e. Obie budowle muzułmanie wznieśli na pamiątkę nocnej podróży proroka Mahometa do Tronu Bożego zwanej Isra, w którą, wedle tradycji, zabrał proroka archanioł Gabriel (Dżabra`ilDżibril) i późniejszego wniebowstąpienia Miradż. Meczet Al-Aksa to największa świątynia w Palestynie, mieści do 30 000 wiernych.


Meczet Al-Aksa w Jerozolimie

Niektórzy historycy architektury uważają, że meczet Al-Aksa ma typową budowęrzymskiej bazyliki i sugerują, że zbudowano go w 536 roku na rozkaz cesarzaJustyniania jako kościół Świętej Marii. Arabowie nazywają zresztą dolinę Cedronu, która oddziela Wzgórze Świątynne od Góry Oliwnej doliną Naszej Pani Marii (Wadi Sitt Maryam). Niewykluczone jest więc, że to właśnie chrześcijanie po okresie ponad 450 lat od zburzenia Świątyni Jerozolimskiej znów uczynili Wzgórze Świątynne miejscem kultu. Po zdobyciu Jerozolimy przez chrześcijan w latach 1099-1187 służył jako siedziba zakonu templariuszy[1]. Funkcję meczetu przywrócił mu ponownie wódz i polityk muzułmański Saladyn (1187).

Bazylikowy charakter meczetu Al-Aksa może też być wynikiem wzorowania się jego budowniczych na budowlach chrześcijańskich. W tym okresie architektura islamska nie była jeszcze wykształcona, a w budowie meczetu oraz Kopuły na Skale uczestniczyli bizantyjscy rzemieślnicy.

W 1951 w zamachu podczas wizyty w meczecie zginął król jordański Abdullah I. Zamachowiec usiłował także zabić jego wnuka, późniejszego króla Husajna, ale ten uszedł z życiem. W 1969 chrześcijański turysta Denis Michael Rohan podłożył ogień pod meczet. W pożarze przepadła mównica z drzewa cedrowego (minbar), dar sułtana Saladyna.

Od tego meczetu przyjęła miano druga intifada, nazwana intifadą Al-Aksa, czyli powstaniem w obronie najświętszego dla muzułmanów meczetu w Jerozolimie.

3. Kopuła na Skale

Kopuła na Skale – jedno z najważniejszychmuzułmańskich sanktuariów, położone na Wzgórzu Świątynnym w Jerozolimie. Jest to jeden z najlepiej znanych punktów orientacyjnych miasta.

Budowla ta jest czasami błędnie zwana meczetem Omara. Nie jest to meczet, ale rodzaj pomnika. Oprawa dla świętej skały, by podkreślić jej znaczenie.

Razem z meczetem Al-Aksa tworzy ona jedno z trzech najświętszych miejsc islamu, ustępując jedynie Mekce i Medynie.

W Kopule na Skale muzułmanie nie odprawiają modłów zbiorowo – do tego celu służy meczet Al-Aksa wybudowany tuż

Wznosi się na środku prawie kwadratowej platformy o wysokości 3 m, na którą wchodzi się z czterech stron po ośmiu schodach. Na kopule wykaligrafowano koraniczną surę Al-Ichlas.

Skała pod kopułą

Kopuła przykrywa skałę, na której – według Biblii – Abraham chciał złożyć w ofierze Bogu swego syna Izaaka. WedługKoranu zaś miał złożyć swego pierworodnego syna Izmaela, od którego pochodzą Arabowie, lecz nie w Jerozolimie, a w Mekkce (Sura 37 w wersetach 100-108 wspomina Abrahama, który miał oddać w ofierze swojego syna pierworodnego. Z treści podanych wyżej wersetów, jak też z całej sury 37 wynika, że był to starszy syn Abrahama, Ismael, bowiem dopiero w wersecie 111 Koran wspomina kolejnego syna Abrahama, Izaaka)

Z tej samej skały wedle wierzeń muzułmanów Mahomet miał doznać wniebowstąpienia (al-mi`rāğ) w czasie swego objawienia al-isrā. Tutaj też Jakub miał zobaczyć drabinę wiodącą do nieba.

W jej wnętrzu w litej skale znajduje się jaskinia. Według tradycji muzułmańskiej to pod nią ukryta jest studnia dusz, w której duchy gromadzą się dwa razy na tydzień, by się modlić.

Historia

Została zbudowana po śmierci kalifa Omara za rządów kalifa Abd al-Malika(ukończono ją w 691).

Cała platforma Wzgórza Świątynnego, którą przypisuje się Herodowi Wielkiemu, jest przez muzułmanów uważana za miejsce modlitwy, za meczet. Złota kopuła była kopiowana w wielu meczetach w różnych krajach, stając się jednym ze znaków rozpoznawczych islamskiej architektury.

W 1545 turecki władca Sulejman Wspaniały zastąpił mozaiki, którymi były pokryte mury budowli od VII wieku, nową pokrywą ceramiczną.

Podczas chrześcijańskiego panowania w Jerozolimie (1099-1187 i 1229-1244) Kopuła na Skale służyła jako kościół.

4 .Ściana Płaczu

Ściana Płacz – przypuszczalna pozostałość Świątyni Jerozolimskiej. W chwili obecnej jest to najświętsze miejsce judaizmu. Zachowane mury mogą być fragmentem Drugiej Świątyni wybudowanej na wzgórzu Moria.

Ściana Płaczu może być częścią Świątyni Jerozolimskiej (muru herodiańskiego), odbudowanej przez Heroda, a zniszczonej przez Rzymian. Nazwa pochodzi od żydowskiego święta opłakiwania zburzenia świątyni przez Rzymian, obchodzonego corocznie w sierpniu. Wierni zgodnie z tradycją wkładają między kamienie ściany karteczki z prośbami do Boga.

Jedynie połowa muru, włączając w to 17 rzędów kamieni znajdujących się poniżej poziomu gruntu, ma pochodzić z okresu Drugiej Świątyni i zostały zbudowane około 19 roku p.n.e. przez Heroda Wielkiego. Pozostałe części zostały dodane w VII wieku lub później. Nazwa Mur Zachodni odnosi się nie tylko do części muru przylegającej do dużego placu w Dzielnicy Żydowskiej, ale również do ukrytego za budynkami fragmentu biegnącego wzdłuż całej długości Wzgórza Świątynnego(Wzgórza Moria). Jednym z takich fragmentów jest Mały Mur Zachodni – 8-metrowej długości fragment znajdujący się w Dzielnicy Muzułmańskiej.

Ściana Płaczu była celem pielgrzymek i miejscem modlitwy Żydów od wielu wieków. Pierwsze wzmianki na ten temat pochodzą z IV wieku naszej ery. Poczynając od połowy XIX wieku Żydzi podjęli wiele niezależnych prób wykupienia praw do muru i przylegającej do niego okolicy, jednak żadna z nich nie zakończyła się sukcesem. Z początkiem wieku XX oraz narodzinami ruchu syjonistycznego Mur Zachodni stał się przedmiotem wielu sporów pomiędzy społecznością żydowską a muzułmańską. Muzułmańscy przywódcy religijni obawiali się, że nacjonaliści żydowscy żądania praw do Muru w przyszłości rozszerzyć mogą na całe leżące poza nim Wzgórze Świątynne, na którym niegdyś stała ich Druga Świątynia i dalej na całą Jerozolimę. Gdy zamieszki u podnóża Ściany Płaczu stały się coraz częstsze, w 1930 roku powołano międzynarodowy zarząd sprawujący opiekę nad Wzgórzem Świątynnym i jego okolicą, który ustanowił zasady dostępu do niego dla Żydów i muzułmanów. W 1948 roku, po wojnie arabsko-izraelskiej mur przeszedł pod kontrolę Jordanii i pozostawał pod nią przez 19 lat, aż do zajęcia Jerozolimy przez Izrael w 1967 roku. W czasie tym mur był dla Żydów niedostępny.

Ściana Płaczu jest podzielona na 48-metrową część dla mężczyzn i 12-metrową dla kobiet. Ponadto kobietom nie wolno na głos odmawiać modlitw, śpiewać, czytać Tory oraz zakładać rytualnego szalu modlitewnego. Czynności te mogą wykonywać tylko mężczyźni. Żydówkom, które złamią powyższe przepisy grozi, nawet obecnie, areszt ze strony policji i atak haredim - ultraortodoksyjnych żydów].

5. Góra Syjon-kościół Zaśnięcia NMP.

Bazylika Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Jerozolimie – kościół opactwa benedyktynów znajdujący się na wzgórzu, na południe od murów Starego Miasta, obok Wieczernika i Grobu Dawida]

Historia

Miejsce to otaczano czcią już we wczesnym chrześcijaństwie, uważając że tu nastąpiło zaśnięcie i wniebowzięcie Maryi, matki Jezusa Chrystusa. Zaczęto też utożsamiać to wzgórze z górą Syjon, którą to nazwą określano niekiedy sąsiednie wzgórze Ofel[3].

Na początku V wieku n.e. Bizantyjczycy zbudowali tu Bazylikę Hagia Sion (Święty Syjon), zniszczoną przez Persów w 614. WXII wieku krzyżowcy wznieśli na pozostałościach wcześniejszej budowli kościół Świętej Marii z Góry Syjon (Santa Maria in Monte Sion), który w 1187 także został zniszczony. Następnie, aż do końca XIX wieku to miejsce pozostawało opuszczone. W 1910 z inicjatywy niemieckiego cesarza Wilhelma II[4] wzniesiono tu opactwo i kościół w stylu neoromańskim na wzórkatedry w Akwizgranie, podniesiony do rangi bazyliki mniejszej w 1957[1].

W środku półokrągłej absydy znajduje się mozaika przedstawiająca Maryję z Dzieciątkiem Jezus, poniżej umieszczono postacie 12 proroków. Wzdłuż bocznych ścian znajduje się 6 kaplic również zdobionych mozaikami, które ukazują m.in.drzewo genealogiczne Jezusa, chrzest Jezusa w Jordanie oraz świętych[4].

Poniżej znajduje się krypta z wewnętrzną, centralną kaplicą. W niej, otoczona kolumnami, na postumencie spoczywa naturalnej wielkości drewniana figura śpiącej Maryi; jej ręce i twarz wykonane są z kości słoniowej. Sufit kaplicy zdobi mozaika przedstawiająca Chrystusa Pantokratora oraz wizerunki znanych niewiast biblijnych (m.in. Rut i Estera)[4].

6 . kościół św. Piotra „In Galicantu”

Kościół św. Piotra in Gallicantu[1] lub w Gallicantu (dosłownie: św. Piotra w [miejscu] śpiewu koguta),– trzypoziomowy kościół katolicki w Jerozolimie na wschodnim zboczu góry Syjon.

Nazwa kościoła pochodzi od epizodu ewangelicznego (Łk XXII 56-62), według którego św. Piotr tr